Oscar Tarihine Damga Vuran 10 Film: Rüzgâr Gibi Geçti'den Parazit'e

Akademi Ödülleri neredeyse yüz yıldır sinemanın en çok konuşulan gecesi. Her yıl yalnızca bir film En İyi Film ödülünü alıyor, ama bazı filmler o geceyi aşıp Oscar tarihinin kendisini değiştiriyor. Kimi rekor kırdı, kimi bir ilke imza attı, kimi de Akademi'nin kurallarını ve alışkanlıklarını sarstı.

Bu listede, Oscar tarihindeki dönüm noktalarını en iyi temsil eden 10 filmi bir araya getirdik. Yazının sonunda Türkiye'nin Oscar hikâyesini ve bu hikâyedeki şaşırtıcı bir ayrıntıyı da bulacaksınız.

Bu Listeyi Hangi Kriterlere Göre Derledik?

Listeyi en sevdiğimiz Oscar'lı filmlere göre değil, Oscar tarihinde iz bıraktıkları ana göre hazırladık. Bir filmin kırdığı rekorlara, getirdiği ilklere ve ödülün sonraki yıllarına etkisine baktık. Filmler bir derecelendirme değil, yapım yılına göre sıralandı. Ödül ve adaylık sayılarını Akademi'nin kayıtları ve ödül arşivleriyle karşılaştırdık. Bu sıralama, SineGundem ekibinin özgün değerlendirmeleri doğrultusunda oluşturulmuştur.

1. Rüzgâr Gibi Geçti (1939)

Yönetmen: Victor Fleming · Oscar: 8 ödül ve 2 özel ödül, 13 adaylık · İz bıraktığı yer: ilk siyahi Oscar'ı

Rüzgâr Gibi GeçtiHattie McDaniel'e tarihî bir Oscar getirdi

Amerikan İç Savaşı'nın gölgesinde Scarlett O'Hara'nın hikâyesini anlatan film, döneminin en büyük yapımıydı. Vivien Leigh'in Scarlett'i ve Clark Gable'ın Rhett Butler'ı sinema tarihinin en tanınan çiftlerinden biri oldu. Film 13 dalda aday gösterildi, sekiz ödül ve iki özel ödül kazandı.

Filmin Oscar tarihindeki asıl yeri ise Hattie McDaniel. Mammy rolüyle En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu ödülünü kazanan McDaniel, Oscar alan ilk siyahi oyuncu oldu. Ancak dönemin ayrımcı kuralları yüzünden töreni diğer oyuncularla aynı masada değil, salonun bir köşesinde izlemek zorunda kaldı. Film bugün, köleliği romantikleştiren anlatımı nedeniyle tartışmalı bir klasik olarak da anılıyor.

Neden İzlemeli? Hollywood'un altın çağının hem görkemini hem de çelişkilerini aynı anda gösterdiği için.

2. Kazablanka (1942)

Yönetmen: Michael Curtiz · Oscar: 3 ödül, 8 adaylık · İz bıraktığı yer: en çok sevilen En İyi Film

KazablankaEn İyi Film, Yönetmen ve Senaryo ödülleri

İkinci Dünya Savaşı sırasında Fas'ın Kazablanka kentinde bir gece kulübü işleten Rick, eski sevgilisi Ilsa'nın kocasıyla birlikte kapısına gelmesiyle zor bir seçimle karşılaşır. Humphrey Bogart ile Ingrid Bergman'ın başrollerini paylaştığı film, savaş yıllarında gösterime girdi ve dönemin ruhunu yakaladı.

Kazablanka sekiz dalda aday gösterildi, En İyi Film, En İyi Yönetmen ve En İyi Senaryo dahil üç ödül kazandı. Ödül sayısı rekor değil, ama En İyi Film kazananlar arasında en çok sevilen, en çok alıntılanan filmlerden biri olmayı sürdürüyor. Pek çok repliği ve son sahnesi, film tarihinin ortak hafızasına yerleşti.

Film, Murray Burnett ile Joan Alison'ın hiç sahnelenmemiş Everybody Comes to Rick's adlı oyunundan uyarlandı. Senaryo çekimler sürerken de yeniden yazıldı; En İyi Senaryo Oscar'ı Julius ve Philip Epstein kardeşler ile Howard Koch'a verildi.

Neden İzlemeli? Bir stüdyo filminin nasıl zamansız bir klasiğe dönüşebileceğini gösterdiği için.

3. Ben-Hur (1959)

Yönetmen: William Wyler · Oscar: 11 ödül, 12 adaylık · İz bıraktığı yer: 11 Oscar rekoru

Ben-Hur11 Oscar ile 38 yıl rekoru tek başına tuttu

Roma İmparatorluğu döneminde kölelik ve intikam arasında sürüklenen Yahudi prens Judah Ben-Hur'u Charlton Heston oynuyor. Filmin araba yarışı sahnesi, sinema tarihinin en ünlü aksiyon sahnelerinden biri olarak hâlâ anılıyor.

Ben-Hur, 12 dalda aday gösterilip 11 ödül kazanarak Oscar tarihinde bir rekor kırdı. Bu rekor, Titanik'in 1998'de aynı sayıya ulaşmasına kadar tek başına sürdü. Heston En İyi Erkek Oyuncu, William Wyler da En İyi Yönetmen ödülünü kazandı.

Film, Lew Wallace'ın 1880 tarihli romanından uyarlandı ve aynı romanın 1925 tarihli sessiz film uyarlamasının yeniden çevrimiydi. Çekimlerin büyük bölümü Roma'daki Cinecittà stüdyolarında yapıldı; ünlü araba yarışı için stüdyoda dev bir arena inşa edildi.

Neden İzlemeli? Büyük bütçeli Hollywood destanlarının en görkemli örneklerinden biri olduğu ve sadece büyük bütçeli bir görsel şölen değil, aynı zamanda derin insani temalar barındırdığı için.

4. Baba (1972)

Yönetmen: Francis Ford Coppola · Oscar: 3 ödül, 10 adaylık · İz bıraktığı yer: reddedilen Oscar

BabaMarlon Brando ödülünü almayı reddetti

Mario Puzo'nun romanından uyarlanan film, Corleone mafya ailesinin güç ve sadakat üzerine kurulu dünyasını anlatıyor. Marlon Brando, ailenin reisi Vito Corleone'yi, Al Pacino ise babasının yerine geçen Michael'ı oynuyor. Film, döneminin en çok hasılat yapan filmi oldu.

Baba, En İyi Film, En İyi Erkek Oyuncu ve En İyi Uyarlama Senaryo ödüllerini kazandı. Törenin en çok konuşulan anı ise Brando'nun ödülü almaya gelmemesiydi. Brando, Hollywood'un Amerikan yerlilerine yaklaşımını protesto etmek için ödülü reddetti ve yerine aktivist Sacheen Littlefeather'ı gönderdi. Littlefeather'ın sahnedeki kısa konuşması Oscar tarihinin en tartışmalı anlarından biri oldu.

Neden İzlemeli? Gangster filmlerini bir aile trajedisine dönüştüren, sinema tarihinin en etkili filmlerinden biri olduğu için.

5. Baba II (1974)

Yönetmen: Francis Ford Coppola · Oscar: 6 ödül, 11 adaylık · İz bıraktığı yer: En İyi Film kazanan ilk devam filmi

Baba IIAynı karakter için ikinci Oscar

Film iki hikâyeyi paralel anlatıyor: Michael Corleone'nin aileyi yönettiği yıllar ve babası Vito'nun gençliğinde New York'a göç edip güç kazanması. Genç Vito'yu Robert De Niro oynuyor.

Baba II, En İyi Film ödülünü kazanan ilk devam filmi oldu. Altı Oscar'ın biri de De Niro'nun En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu ödülüydü. Böylece Vito Corleone, iki farklı oyuncuya Oscar kazandıran ilk karakter oldu: Brando yaşlı Vito'yla, De Niro genç Vito'yla.

Al Pacino da En İyi Erkek Oyuncu dalında aday gösterildi. De Niro'nun yanında Michael V. Gazzo ve Lee Strasberg de yardımcı erkek oyuncu dalında aday olunca film, aynı dalda üç oyuncusu yarışan nadir filmlerden biri oldu.

Neden İzlemeli? Bir devam filminin ilk filmi de aşabileceğini kanıtladığı, oyuncularının performansının oyunculuk dersi niteliğinde olduğu ve sinemanın sınırlarını ve anlatım gücünü görmek isteyenler için kaçırılmayacak bir yapıt olduğu için.

6. Guguk Kuşu (1975)

Yönetmen: Miloš Forman · Oscar: 5 ödül, 9 adaylık · İz bıraktığı yer: beş büyük ödülün hepsi

Guguk KuşuBeş büyük Oscar'ı kazanan ikinci film

Cezadan kurtulmak için akıl hastanesine yatmayı seçen Randle McMurphy, katı Hemşire Ratched'in kurallarına karşı ayaklanır. Jack Nicholson'ın McMurphy'si ve Louise Fletcher'ın Ratched'i, sinemanın en akılda kalan karşıtlıklarından biri.

Film, Oscar'ın beş büyük ödülü sayılan En İyi Film, Yönetmen, Erkek Oyuncu, Kadın Oyuncu ve Senaryo ödüllerinin hepsini kazandı. Bunu daha önce yalnızca 1934 yapımı It Happened One Night başarmıştı. Çekimlerin bir kısmı gerçek bir akıl hastanesinde yapıldı ve figüranlar arasında hastaneden kişiler de vardı.

Film, Ken Kesey'in 1962 tarihli romanından uyarlandı. Yapımcılar arasında, o yıllarda daha çok oyuncu olarak tanınan Michael Douglas da vardı.

Neden İzlemeli? Bireyin sisteme karşı direnişini anlatan en güçlü filmlerden biri olduğu için.

7. Kuzuların Sessizliği (1991)

Yönetmen: Jonathan Demme · Oscar: 5 ödül, 7 adaylık · İz bıraktığı yer: beş büyük ödülü alan üçüncü film

Kuzuların SessizliğiBeş büyük Oscar'ın hepsini kazandı

FBI stajyeri Clarice Starling, bir seri katili yakalamak için hapisteki psikiyatrist ve seri katil Hannibal Lecter'dan yardım ister. Jodie Foster'ın Clarice'i ve Anthony Hopkins'in Lecter'ı, gerilim sinemasının en unutulmaz ikililerinden biri oldu.

Film, Guguk Kuşu'ndan sonra beş büyük Oscar'ın hepsini kazanan üçüncü ve şimdilik son film oldu. Hopkins'in filmde yalnızca yaklaşık 16 dakika görünmesine rağmen En İyi Erkek Oyuncu ödülünü kazanması da sık sık anılan bir ayrıntı. Kuzuların Sessizliği, En İyi Film ödülünü kazanan tek korku filmi olarak da anılıyor.

Thomas Harris'in 1988 tarihli romanından uyarlanan film, Şubat 1991'de vizyona girdi. Yılın başında gösterime giren bir filmin bir yıl sonraki törende beş büyük ödülün hepsini toplaması, Oscar tarihinde nadir görülen bir başarı oldu.

Neden İzlemeli? Bir tür filminin Akademi'nin en büyük ödüllerini toplayabileceğini gösterdiği için.

8. Titanik (1997)

Yönetmen: James Cameron · Oscar: 11 ödül, 14 adaylık · İz bıraktığı yer: Ben-Hur'un rekoruna ortak

Titanik14 adaylıkla Perde Açılıyor'un rekoruna ortak oldu

James Cameron'ın filmi, 1912'de batan geminin hikâyesini Leonardo DiCaprio ile Kate Winslet'in canlandırdığı Jack ile Rose'un aşkı üzerinden anlattı. Tüm zamanların en çok hasılat yapan filmi unvanını yıllarca elinde tuttu.

1998'deki törende 14 dalda aday gösterilen Titanik, 1950 yapımı Perde Açılıyor'un adaylık rekoruna ortak oldu. 11 ödülle de Ben-Hur'un rekorunu yakaladı. Cameron, En İyi Film, En İyi Yönetmen ve En İyi Kurgu ödüllerini kişisel olarak aldı.

Neden İzlemeli? Jack ve Rose karakterleri üzerinden geminin farklı katlarındaki yaşamları ve felaket anında bu sınıfsal farkın hayatta kalma mücadelesine nasıl yansıdığını güçlü bir dille işlediği ve bir gişe rekortmeninin aynı zamanda Akademi'nin de gözdesi olabileceğini kanıtladığı için.

9. Yüzüklerin Efendisi: Kralın Dönüşü (2003)

Yönetmen: Peter Jackson · Oscar: 11 ödül, 11 adaylık · İz bıraktığı yer: kusursuz zafer

Yüzüklerin Efendisi: Kralın DönüşüAday olduğu her dalda kazandı

Peter Jackson'ın üçlemesinin finali, Orta Dünya'nın kaderini belirleyen son savaşı ve Frodo'nun Hüküm Dağı'na yolculuğunu anlatıyor. Üç film aynı anda çekildi ve üç yıl arka arkaya vizyona girdi.

Kralın Dönüşü, aday gösterildiği 11 dalın hepsinde kazanarak Oscar tarihinin en temiz zaferini elde etti ve Ben-Hur ile Titanik'in 11 Oscar rekoruna ortak oldu. En İyi Film ödülünü kazanan ilk fantastik film olarak da anılıyor. Akademi'nin ödülü yalnızca bu filme değil, üçlemenin tamamına verdiği yorumu sık sık yapılır.

Kralın Dönüşü, Titanik'ten sonra dünya genelinde 1 milyar doları aşan ikinci film oldu. Üç film Yeni Zelanda'da birlikte çekildi ve ülke, üçlemenin ardından film turizminin en çok konuşulan duraklarından birine dönüştü.

Neden İzlemeli? En İyi Film ödülünü kazanan ilk fantastik film olduğu, sinema sanatında ulaştığı zirveyi temsil ettiği ve fantastik sinemanın da Akademi'nin en büyük ödülünü alabileceğini gösterdiği için.

10. Parazit (2019)

Yönetmen: Bong Joon-ho · Oscar: 4 ödül, 6 adaylık · İz bıraktığı yer: ilk yabancı dilde En İyi Film

ParazitCannes'da Altın Palmiye, Oscar'da En İyi Film

Yoksul Kim ailesinin, zengin Park ailesinin evine birer birer sızmasını anlatan film, sınıf farkını hem komik hem dehşet verici bir dille işliyor. Kadroda Song Kang-ho var.

Parazit, İngilizce dışında bir dilde çekilip En İyi Film ödülünü kazanan ilk film oldu. Aynı gece Bong Joon-ho En İyi Yönetmen ve En İyi Özgün Senaryo ödüllerini aldı, film de En İyi Uluslararası Film ödülünü kazandı. Film aynı yıl Cannes'da Altın Palmiye'yi de kazanmıştı; bu, Güney Kore sinemasının ilk Altın Palmiye'siydi.

Yaklaşık 11 milyon dolarlık bütçeyle çekilen film, dünya genelinde 258 milyon doları aşan hasılatıyla Güney Kore sinemasının en büyük uluslararası başarılarından biri oldu.

Neden İzlemeli? Oscar'ın İngilizce konuşan sinemanın ödülü olmaktan çıktığı anı temsil ettiği ve günümüz dünyasının eşitsizliklerini ve insan doğasını anlatan, sinema sanatının sınırlarını zorlayan benzersiz bir deneyim sunduğu için.

Oscar Tarihine Damga Vuranların Kıl Payı Kaçıranları

Perde Açılıyor (1950). Bette Davis'li film 14 adaylıkla uzun süre rekoru tek başına tuttu, 6 ödül kazandı.

Schindler'in Listesi (1993). Steven Spielberg'e ilk En İyi Yönetmen ve En İyi Film Oscar'larını getiren film, 12 adaylıktan 7 ödül kazandı.

Ay Işığı (2016). En İyi Film ödülü yanlış zarf yüzünden önce Aşıklar Şehri'ne okundu, ardından düzeltildi. Oscar tarihinin en şaşırtıcı anlarından biri.

Oppenheimer (2023). Christopher Nolan'a ilk Oscar'larını getiren film, 13 adaylıktan 7 ödül kazandı.

Türkiye'nin Oscar Hikâyesi

Türkiye, En İyi Uluslararası Film dalına ilk kez 1964'te Metin Erksan'ın Susuz Yaz filmiyle başvurdu. O günden bu yana 30'dan fazla film gönderildi ama hiçbiri aday olamadı. Ön elemeyi geçip kısa listeye kalan tek Türk filmi, Nuri Bilge Ceylan'ın 2008 tarihli Üç Maymun'u oldu.

Şaşırtıcı ayrıntı ise şu: Türkiye'den yola çıkan bir göçmen ailenin hikâyesini anlatan Umuda Yolculuk, 1991'deki törende En İyi Yabancı Dilde Film Oscar'ını kazandı. Ama film Türkiye'nin değil, İsviçre'nin adayıydı ve yönetmeni İsviçreli Xavier Koller'di. Türk-Fransız yönetmen Deniz Gamze Ergüven'in Türkçe çektiği Mustang da 2016'da Fransa'nın adayı olarak bu dalda aday gösterildi.

Sık Sorulan Sorular

En Çok Oscar Kazanan Film Hangisi?

Ben-Hur (1959), Titanik (1997) ve Yüzüklerin Efendisi: Kralın Dönüşü (2003) 11'er ödülle rekoru paylaşıyor.

En Çok Oscar'a Aday Gösterilen Film Hangisi?

Perde Açılıyor (1950), Titanik (1997) ve Aşıklar Şehri (2016) 14'er adaylıkla rekoru paylaşıyor.

Hiç Türk Filmi Oscar Kazandı mı?

Türkiye'nin gönderdiği filmlerden hiçbiri aday olamadı. Türkiye'den bir ailenin hikâyesini anlatan Umuda Yolculuk ise İsviçre'nin adayı olarak 1991'de Oscar kazandı.

Beş Büyük Oscar'ı Kazanan Filmler Hangileri?

En İyi Film, Yönetmen, Erkek Oyuncu, Kadın Oyuncu ve Senaryo ödüllerinin hepsini kazanan yalnızca üç film var: It Happened One Night (1934), Guguk Kuşu (1975) ve Kuzuların Sessizliği (1991).