Nuri Bilge Ceylan Filmleri: Kış Uykusu'ndan Kasaba'ya 9 Filmlik Rehber

Nuri Bilge Ceylan, Türk sinemasının dünyada en çok tanınan adı. Boğaziçi Üniversitesi'nde elektrik mühendisliği okuyan, sonra fotoğrafa yönelen ve sinemaya ancak otuzlu yaşlarında geçen yönetmen, bugüne kadar çektiği dokuz uzun metrajlı filmin neredeyse hepsini uluslararası festivallere taşıdı. Cannes'dan Altın Palmiye, iki Büyük Ödül ve En İyi Yönetmen ödülüyle döndü.

Yine de Ceylan'ın filmleri herkese kolay açılmıyor. Çoğu üç saate yaklaşan, uzun konuşmalar ve sessiz manzaralar üzerine kurulu yapımlar bunlar. Bu rehberi tam da bu yüzden hazırladık: Hangi filmden başlamalı, hangisi neden önemli, dokuz film nasıl bir bütün oluşturuyor? Aşağıda yönetmenin bütün uzun metrajlı filmlerini kendi sıralamamızla bulabilirsiniz.

Bu Listeyi Hangi Kriterlere Göre Derledik?

Listede Ceylan'ın 1997'den 2023'e kadar çektiği dokuz uzun metrajlı filmin tamamı var. Sıralarken filmin Ceylan sinemasına ne kattığına, senaryosunun ve oyunculuklarının gücüne, bugün izlendiğinde nasıl durduğuna baktık. Festival ödüllerini de dikkate aldık, ama tek başına belirleyici saymadık. Bu sıralama, SineGundem ekibinin özgün değerlendirmeleri doğrultusunda oluşturulmuştur.

1. Kış Uykusu (2014)

Yönetmen: Nuri Bilge Ceylan · Süre: 196 dakika · Ülke: Türkiye

Kış UykusuTürkiye'ye ikinci Altın Palmiye'yi getiren film

Kapadokya'da bir dağ oteli işleten emekli tiyatrocu Aydın, kendini aydın ve adil biri olarak görür. Oysa kiracılarıyla, kız kardeşiyle ve genç karısı Nihal'le yaptığı konuşmalar yavaş yavaş bu görüntüyü söküp atar. Film, Çehov'un Karısı öyküsünden ve Dostoyevski'nin Karamazov Kardeşler romanındaki bir yan hikâyeden besleniyor. Senaryoyu Ceylan, eşi Ebru Ceylan ile birlikte yazdı.

Üç saati aşan süresinin büyük bölümü odalarda geçen uzun tartışmalardan oluşuyor, ama bu tartışmalar gerilim filmi gibi gelişiyor. Haluk Bilginer, Demet Akbağ ve Melisa Sözen sözün silaha dönüştüğü sahnelerde büyük iş çıkarıyor. 2014 Cannes Film Festivali'nde Altın Palmiye'yi kazanan film, 1982'deki Yol'dan sonra bu ödülü alan ikinci Türkiye yapımı oldu. Jüri başkanı Jane Campion filmin ritmini övdü. Ceylan ödülü Türkiye'nin genç insanlarına, hayatını kaybedenler dahil, ithaf etti. Aynı yıl FIPRESCI Ödülü'nü de aldı.

Neden İzlemeli? Ceylan sinemasının en olgun hâli ve son on yılların en iyi Türk filmlerinden biri.

2. Bir Zamanlar Anadolu'da (2011)

Yönetmen: Nuri Bilge Ceylan · Süre: 157 dakika · Ülke: Türkiye, Bosna-Hersek

Bir Zamanlar Anadolu'daCannes Büyük Ödülü'nü paylaşan yapım

Bir gece boyunca Keskin kırlarında arabalarla dolaşan bir kafile: savcı, komiser, doktor, askerler ve cesedin yerini gösteremeyen bir zanlı. Kurgusu polisiye gibi başlıyor, ama film "Katil kim?" sorusuyla hiç ilgilenmiyor. Yavaş yavaş taşra bürokrasisinin, erkek kırılganlığının ve söylenmeyen yalanların portresine dönüşüyor.

Senaryoyu Ceylan ile birlikte yazan Ercan Kesal hem bir doktor hem de oyuncu ve hikâye onun zorunlu hizmet yıllarında yaşadıklarından geliyor. Yılmaz Erdoğan'ın alışılmadık biçimde dizginlediği Komiser Naci, Taner Birsel'in Savcı Nusret'i ve Muhammet Uzuner'in Doktor Cemal'i izleyiciyi gece boyunca taşıyor. Karanlıkta farların aydınlattığı yollar, bir köy evinde lambayla gelen kız ve tuhaf bir elma sahnesi Türk sinemasının en güzel görüntüleri arasında. Film 2011 Cannes'da Dardenne Kardeşler'in The Kid with a Bike filmiyle Büyük Ödül'ü paylaştı. Finaldeki otopsi raporu da filmin bütün soru işaretlerini tek bir kararla özetliyor.

Neden İzlemeli? Ceylan'ın en sinematik filmi; üç saate yakın süresine rağmen izleyeni hiç bırakmıyor.

3. Uzak (2002)

Yönetmen: Nuri Bilge Ceylan · Süre: 109 dakika · Ülke: Türkiye

UzakCannes'da Büyük Ödül ve En İyi Erkek Oyuncu

Ceylan'ı dünyaya tanıtan film. Hayal kırıklığına uğramış İstanbullu fotoğrafçı Mahmut, işsiz kalıp köyden gelen akrabası Yusuf'u evinde misafir eder. İki adam aynı evde giderek birbirine yabancılaşır. Çok az konuşulan bir film bu. Karla kaplı İstanbul, boş bir apartman dairesi ve söylenemeyen sözlerle kurulan bir yalnızlık anlatısı.

Filmi kendisi yazan, yöneten ve çeken Ceylan burada neredeyse bir ev yapımı başyapıt ortaya koydu. 2003 Cannes Film Festivali'nde Büyük Ödül'ü aldı, başrollerdeki Muzaffer Özdemir ve Mehmet Emin Toprak da En İyi Erkek Oyuncu ödülünü paylaştı. Altın Portakal'da da En İyi Yönetmen ve En İyi Senaryo ödülleri geldi. Ödüle hüzünlü bir ayrıntı eşlik ediyor: Mehmet Emin Toprak, çekimler bittikten kısa süre sonra 28 yaşında bir trafik kazasında hayatını kaybetti. Yusuf'un filmin sonunda sessizce ortadan kaybolması bu bilgiyle birlikte izlendiğinde daha da ağır bir etki bırakıyor.

Neden İzlemeli? Ceylan'a başlamak için en doğru film: kısa, sade ve unutulmaz.

4. Kuru Otlar Üstüne (2023)

Yönetmen: Nuri Bilge Ceylan · Süre: 197 dakika · Ülke: Türkiye

Kuru Otlar ÜstüneMerve Dizdar'a Cannes'da En İyi Kadın Oyuncu ödülü

Doğu Anadolu'da bir köy okulunda çalışan resim öğretmeni Samet, iki öğrencisi şikâyetçi olunca kendini suçlamalarla karşı karşıya bulur. Kendisini köylülerin üstünde gören bu adam, komşu köyde öğretmenlik yapan Nuray ile tanışınca bencilliğiyle de yüzleşmek zorunda kalır. Deniz Celiloğlu sevimsizliğine rağmen gözümüzü alamadığımız bir karakter yaratıyor.

Filmin kalbi ise Merve Dizdar. Terör saldırısında bacağını kaybetmiş, siyasetten ve onurundan vazgeçmeyen Nuray'ı canlandıran Dizdar, 2023 Cannes Film Festivali'nde En İyi Kadın Oyuncu ödülünü aldı. Samet ile Nuray'ın akşam yemeğindeki uzun konuşma, Ceylan sinemasının en iyi sahnelerinden biri. O sahnenin ortasında film beklenmedik bir biçimde kendi yapısını da açığa çıkarıyor. Film Türkiye'nin Oscar adayı olarak gösterildi, ama adaylık almadı. Karlarla kaplı Doğu Anadolu manzaraları da filmi görsel olarak yönetmenin en güçlü işlerinden biri yapıyor.

Neden İzlemeli? Merve Dizdar'ın performansı ve filmin ortasındaki o uzun akşam yemeği sahnesi için.

5. Ahlat Ağacı (2018)

Yönetmen: Nuri Bilge Ceylan · Süre: 188 dakika · Ülke: Türkiye

Ahlat AğacıBaba oğul ilişkisi üzerine üç saatlik bir film

Üniversiteden yeni mezun olan Sinan, Çan'a döner. Yazdığı kitabı bastırmak istemektedir, ama parası yoktur. Kumar borçlarına batmış babası İdris ise kasabada gülünç duruma düşmüştür. Film boyunca Sinan yazarlar, imamlar ve kasaba eşrafıyla edebiyat, din ve taşra üzerine uzun uzun tartışır. Bu konuşmaların her biri ayrı bir kısa film gibi işliyor.

Asıl hikâye ise baba ile oğul arasında geçiyor. Murat Cemcir, mizahi kimliğini geride bırakarak canlandırdığı İdris rolüyle sürpriz yaratıyor. Doğu Demirkol'un ve Bennu Yıldırımlar'ın da eşlik ettiği film, oğlunun babasından ne kadar kaçarsa o kadar ona benzediğini yavaş yavaş anlatıyor. Sinan askerlik dönüşü babasının ailesini terk edip çobanlığa başladığını öğrenir. Film 2018 Cannes yarışmasında gösterildi, Türkiye'nin Oscar adayı oldu, ama adaylığa kalmadı. Finaldeki kuyu sahnesi ise Ceylan'ın kurduğu en güçlü imgelerden biri. Filmi bitirdikten sonra da uzun süre akıldan çıkmıyor.

Neden İzlemeli? Taşrada büyümüş herkesin kendinden bir parça bulacağı, Ceylan'ın en sıcak filmi.

6. Üç Maymun (2008)

Yönetmen: Nuri Bilge Ceylan · Süre: 109 dakika · Ülke: Türkiye

Üç MaymunCeylan'a Cannes'da En İyi Yönetmen ödülü getirdi

Ceylan'ın kısa ve en gergin filmlerinden biri. Seçim adayı iş adamı Servet, gece arabasıyla birine çarpar ve şoförü Eyüp'ten suçu üstlenmesini ister. Karşılığında ailesine para verecektir. Eyüp hapse girer, ama geride kalan karısı Hacer ile oğlu İsmail'in hayatı bu anlaşmayla dağılır. Herkes görmemeyi, duymamayı ve konuşmamayı seçer.

Filmin en çarpıcı yanı, ağır bir sarı yeşil renk paletiyle kurduğu boğucu havası. Yavuz Bingöl ve Ercan Kesal'ın yanında Hatice Aslan, sadece yüz ifadeleriyle bütün bir evliliği anlatıyor. Ahmet Rıfat Şungar da gençliğin çaresizliğini çok iyi taşıyor. 2008 Cannes Film Festivali'nde Ceylan'a En İyi Yönetmen ödülünü getiren yapım, 81. Oscar töreninde En İyi Yabancı Film dalında dokuz filmlik kısa listeye kaldı. Bu, Türkiye'nin Oscar'a en çok yaklaştığı anlardan biri oldu. Son sahnede Eyüp'ün aynı teklifi bu kez başkasına yapması ise hikâyeyi kapanmayan bir döngüye çeviriyor.

Neden İzlemeli? Ceylan'ın en az konuşkan ve en gerilimli filmlerinden, yönetmene yeni başlayanlara da uygun.

7. Mayıs Sıkıntısı (1999)

Yönetmen: Nuri Bilge Ceylan · Süre: 130 dakika · Ülke: Türkiye

Mayıs SıkıntısıKendi ailesiyle çekilen, kendini anlatan bir film

Yönetmenin ikinci filminde Muzaffer, çocukluğunu geçirdiği Çanakkale'nin Yenice kasabasına film çekmek için döner. Oyuncu bulamayınca kendi annesini ve babasını oynatır. Ama babası, tarlasına devletin el koymasını önlemek için uğraşmaktadır ve oğlunun sinema hevesi onun derdine çare olmaz. Film çekmenin insanları nasıl kullandığını anlatan bu hikâye, yönetmenin kendi yaptığı işe yönelttiği ilk sorgulama.

Ceylan filmi gerçekten çocukluğunun geçtiği Yenice'de, kendi anne babası Mehmet Emin ve Fatma Ceylan ile çekti. Muzaffer Özdemir ve Mehmet Emin Toprak da burada oynuyor, sonra Uzak'ta başrolleri paylaştılar. Yapım 1999'da Altın Portakal'da En İyi Yönetmen ödülü aldı, İstanbul Film Festivali'nde de Altın Lale ve FIPRESCI ödüllerini kazandı. Sonraki filmlerin ağırlığını henüz taşımıyor, ama tam da bu yüzden Ceylan'ın en hafif ve en esprili işlerinden biri. Sabırlı doğa görüntüleri de fotoğrafçı yönetmenin kuruluş dönemini gösteriyor.

Neden İzlemeli? Ceylan sinemasının temel meselelerinin nasıl doğduğunu görmek için.

8. İklimler (2006)

Yönetmen: Nuri Bilge Ceylan · Süre: 104 dakika · Ülke: Türkiye

İklimlerCeylan ve eşi Ebru Ceylan başrollerde

Listedeki en kişisel film. Ceylan, eşi Ebru Ceylan ile birlikte başrollerde kameranın önüne geçiyor ve çözülen bir ilişkiyi canlandırıyor. Filmin başlangıcında İstanbullu çift Kaş'ta gerginlik dolu bir tatildedir. Yaz biterken İsa ilişkiyi bitirmek ister. Kış geldiğinde pişman olup Ağrı'da bir dizi setinde çalışan Bahar'ın peşine düşer, ama artık geç kalmıştır.

Filmin adı boşuna seçilmemiş: Yazın kavurucu sıcağı, sonbaharın yağmuru ve Ağrı'nın karı, ilişkinin duygu durumunu taşıyor. İklimler aynı zamanda Ceylan'ın yüksek çözünürlüklü dijital kamerayla çektiği ilk film, onun görüntü dilini değiştiren bir eşik. Sonraki büyük manzaralar da burada başlıyor. Yapım 2006 Cannes Film Festivali'nde yarıştı ve FIPRESCI Ödülü'nü aldı. Altın Portakal'dan da En İyi Yönetmen ödülüyle döndü. İsa karakterinin kendine dürüst olamayışını yönetmenin kendisinin canlandırması, filme izlerken rahatsız edici bir samimiyet de katıyor.

Neden İzlemeli? Bir ilişkinin bitişini bu kadar az sözle anlatan az film vardır.

9. Kasaba (1997)

Yönetmen: Nuri Bilge Ceylan · Süre: 85 dakika · Ülke: Türkiye

KasabaCeylan'ın siyah beyaz ilk uzun metrajı

Her şeyin başladığı yer. 1970'lerde bir Anadolu kasabasında yaşayan üç kuşaklık bir aileyi, çocukların gözünden anlatan bu siyah beyaz film, sonraki yapımların bütün damarlarını taşıyor: taşra, aile içi çatışma, doğa ve söylenmeyenler. Yarı otobiyografik hikâyede büyükbaba ve büyükanne rollerinde yine Ceylan'ın anne babası Mehmet Emin ve Fatma Ceylan var. Saffet rolünde ise Mehmet Emin Toprak oynuyor.

Kasaba'nın olay örgüsü neredeyse yok. Okulda geçen bir kış günü, ormanda çocukların yaşadıkları, ateş başında yapılan bir aile konuşması. Ama Ceylan'ın fotoğrafçı gözü her kareye ağırlık veriyor. Film 1998 Berlin Film Festivali'nde Caligari Ödülü'nü, İstanbul Film Festivali'nde de Jüri Özel Ödülü ve FIPRESCI Ödülü'nü aldı. Altın Portakal'da özel mansiyon, Adana'da da Yılmaz Güney Özel Ödülü kazandı. Bir yönetmenin neredeyse tek başına başardığı bu ilk film, sonraki büyük yapımların çıkış noktası olarak izlemeye değer. Çocukların gözünden dünyayı görme fikri ise hâlâ çok taze duruyor.

Neden İzlemeli? Ceylan'ın sinema dilinin ilk hâlini görmek için.

Kıl Payı Kaçıranlar: Koza

Uzun metraj dışında kalan ama Ceylan sinemasına meraklı olanların atlamaması gereken bir yapım var. 1995'te çektiği kısa film Koza, yönetmenin ilk filmi ve Cannes ile ilk teması oldu. Yaşlı bir çiftin sessiz ilişkisini anlatan bu kısa film, Ceylan'ın sonraki yirmi yılda geliştireceği dilin küçük bir özeti gibi. Listede yer almıyor, çünkü uzun metraj değil.

Sırada Yorgun Güneş Var

Ceylan'ın dokuz filmlik yolculuğu devam ediyor. Yeni filmi Yorgun Güneş'in çekimleri 2026 yazında İstanbul'da başladı, Çanakkale'nin Assos bölgesinde tamamlandı. Başrolünde Pınar Deniz'in olduğu filmin kadrosunda Altan Erkekli ve Kerem Bürsin de yer alıyor. Hikâyenin bir baba kız hesaplaşması olduğu bildiriliyor. Vizyon tarihi henüz açıklanmadı.

Sık Sorulan Sorular

Nuri Bilge Ceylan'ın En İyi Filmi Hangisi?

Bizim sıralamamızda birinci sırada Altın Palmiye kazanan Kış Uykusu var. Onu Bir Zamanlar Anadolu'da ve Uzak izliyor.

Nuri Bilge Ceylan Filmlerine Hangisinden Başlanmalı?

Uzak ya da Üç Maymun en doğru başlangıç. İkisi de 109 dakika ve hikâyeleri sade. Kış Uykusu ve Kuru Otlar Üstüne gibi üç saati aşan filmleri sonraya bırakmak daha iyi olur.

Nuri Bilge Ceylan Cannes'da Hangi Ödülleri Kazandı?

2003'te Uzak ile Büyük Ödül, 2008'de Üç Maymun ile En İyi Yönetmen, 2011'de Bir Zamanlar Anadolu'da ile yine Büyük Ödül, 2014'te Kış Uykusu ile Altın Palmiye. Ayrıca İklimler 2006'da FIPRESCI, Kuru Otlar Üstüne de 2023'te Merve Dizdar'a En İyi Kadın Oyuncu ödülünü getirdi.

Altın Palmiye Kazanan Türk Filmleri Hangileri?

İki film var: 1982'de Yılmaz Güney ve Şerif Gören'in Yol filmi ile 2014'te Nuri Bilge Ceylan'ın Kış Uykusu.