Gelmiş Geçmiş En İyi 15 Aksiyon Filmi: Yedi Samuray'dan John Wick'e

Bir aksiyon filmini iyi yapan şey patlamanın büyüklüğü değil, seyircinin o patlamayı ne kadar önemsediğidir. Bu yüzden tarihin en iyi aksiyon filmleri çoğu zaman bütçesi en yüksek olanlar değil. 1954'te yağmur altında çekilmiş bir köy savunması, bugünün dijital savaşlarından daha çok gerebiliyor. Jakarta'da tek bir apartmanda geçen 1,1 milyon dolarlık bir film de Hollywood'un dev yapımlarının yanında rahatça durabiliyor.

Listeyi kurarken yalnızca Hollywood'a bakmadık. Japonya'dan Hong Kong'a, Endonezya'dan Avustralya çöllerine uzanan 15 film seçtik. Kimi aksiyon dilini sıfırdan kurdu, kimi tek bir sahneyle sonraki on yılları etkiledi. Ortak noktaları, izleyeni sahnenin içine çekmeleri.

Bu Listeyi Hangi Kriterlere Göre Derledik?

Aksiyonu hikâyenin süsü değil anlatımın kendisi yapan filmleri seçtik. Sahnelerin ne kadar okunaklı kurgulandığına, dublör ve sahne işçiliğine, sinema dilini ne kadar etkilediğine ve bugün izlendiğinde hâlâ heyecan verip vermediğine baktık. Farklı ülkelerin aksiyon geleneklerine bilerek yer verdik. Gişe ve ödül bilgilerini hesaba kattık, ama tek başına belirleyici saymadık. Bu sıralama, SineGundem ekibinin özgün değerlendirmeleri doğrultusunda oluşturulmuştur.

1. Yedi Samuray (1954)

Yönetmen: Akira Kurosawa · Süre: 207 dakika · Ülke: Japonya

Yedi SamurayVenedik'te Gümüş Aslan aldı

Birinci sırada bir aksiyon filmi görmeyi beklemiyor olabilirsiniz, ama modern aksiyonun alfabesi burada yazıldı. 1586'da haydutların saldırısından korkan yoksul bir köy, yalnızca karın tokluğuna çalışacak yedi samuray tutuyor. Toshiro Mifune'nin taşkın Kikuchiyo'su ile Takashi Shimura'nın yaşlı lideri Kambei, filme büyük bir insanlık katıyor.

Ekip kurma kalıbını yaygınlaştıran da bu filmdi. Sonrasında The Magnificent Seven (1960) doğrudan buradan uyarlandı. Yönetmen birden çok kamera ve uzun odaklı merceklerle çektiği savaşlarda hareketin algısını değiştirdi, ağır çekimi de deneyerek kullandı. Çekimler 148 iş günü sürdü, para bitti, yapım bir ara durduruldu. Çamur ve sağanak altındaki final savaşı yaklaşık iki ayda tamamlandı. Film o güne kadar Japonya'da çekilen en pahalı yapımdı. Süresi korkutmasın: İkinci yarıdaki kuşatma, kurduğu bütün emeğin karşılığını veriyor.

Neden İzlemeli? Sevdiğiniz aksiyon sahnelerinin çoğunun nereden geldiğini görmek için.

2. Mad Max: Fury Road (2015)

Yönetmen: George Miller · Süre: 120 dakika · Ülke: ABD, Avustralya

Mad Max: Fury Road10 Oscar adaylığı, 6 ödül

Film aslında tek bir kovalamaca. Charlize Theron'un canlandırdığı Furiosa, zorba Immortan Joe'nun eşlerini kaçırıyor ve bütün ordu çölde peşine düşüyor. Tom Hardy'nin Max'i bu kaçışa neredeyse zorla dahil oluyor, Nicholas Hoult'un Nux'u da beklenmedik biçimde filmin kalbine yerleşiyor.

George Miller, efektlerin yaklaşık yüzde 90'ının gerçek olduğunu söylüyor. Namibya çöllerinde 150'den fazla dublör çalıştı, yapılan 150 aracın yalnızca 88'i çekimlerin sonunu görebildi. Elektro gitarından alev fışkıran Doof Warrior'un aracı bile gerçekten çalışıyordu. Proje yıllarca sürünen bir üretim öyküsünden geçti ve ertelendi, ama sonuç sinemanın en akıcı kurgularından biri oldu. Film on Oscar adaylığının altısını, aralarında kurgu ve yapım tasarımının da bulunduğu dallarda kazandı. Bu kadar kaosun içinde hiçbir an kafa karıştırmıyor; asıl başarı da bu.

Neden İzlemeli? İki saat boyunca nefes aldırmayan bir kovalamacanın nasıl sanata dönüştüğünü görmek için.

3. Zor Ölüm (1988)

Yönetmen: John McTiernan · Süre: 131 dakika · Ülke: ABD

Zor Ölüm4 dalda Oscar adaylığı

Noel arifesinde New Yorklu polis John McClane, eşiyle barışmak için Los Angeles'a geliyor. Hans Gruber ve adamları gökdeleni basınca binada yalınayak ve yalnız kalıyor. Tek mekân ve tek adam formülü, sonraki yıllarda sayısız filme örnek oldu.

Filmin sırrı, kahramanının acı çekmesi. Stallone ve Schwarzenegger gibi yıldızlara önerilen rol, o sırada daha çok televizyon komedisiyle tanınan Bruce Willis'e gitti. Willis kanayan, küfreden, korkan bir adam oynayarak kaslı süper kahraman modasını sarstı. Karşısında Alan Rickman ilk sinema rolünde, kibirli Gruber'la sinemanın en sevilen kötülerinden birini yarattı. Çekimlerin neredeyse tamamı inşaatı süren Fox Plaza binasında yapıldı. Film 2017'de ABD Ulusal Film Arşivi'ne girdi. "Noel filmi mi?" tartışması da hâlâ bitmiyor.

Neden İzlemeli? Kahramanın yenilebileceğini hissettiren aksiyonun hâlâ en iyi örneği olduğu için.

4. Terminatör 2: Kıyamet Günü (1991)

Yönetmen: James Cameron · Süre: 137 dakika · Ülke: ABD

Terminatör 2: Kıyamet Günü4 Oscar, 1991'in en çok kazanan filmi

Devam filmleri genelde ilkini aşamaz, bu film aştı. Geleceğin direniş lideri çocuk John Connor'ı öldürmek için şekil değiştiren T-1000 geri gönderiliyor, onu korumak için de yeniden programlanan bir T-800. Arnold Schwarzenegger'in kötü adam kimliğini tersine çevirmesi, filmin en akıllıca hamlelerinden biri.

Robert Patrick'in sıvı metal T-1000'i, bir gişe filminde bilgisayarla yaratılan ilk ana karakter olarak gösteriliyor. Üstelik çok az kullanıldı: Yalnızca 42 civarında sahnede dijital efekt var, gerisi uygulamalı işçilik. Bu yüzden film hâlâ yaşlanmamış görünüyor. Linda Hamilton da Sarah Connor için haftada altı gün antrenman yaptı ve askerî eğitim aldı; çıkan karakter aksiyon sinemasının kadın kahraman anlayışını değiştirdi. Film 1991'in dünyada en çok hasılat yapan yapımı oldu, 2023'te de Ulusal Film Arşivi'ne alındı.

Neden İzlemeli? Teknolojiyi hikâyeye hizmet ettirmenin ders niteliğinde örneği olduğu için.

5. Kutsal Hazine Avcıları (1981)

Yönetmen: Steven Spielberg · Süre: 115 dakika · Ülke: ABD

Kutsal Hazine Avcıları5 Oscar kazandı

George Lucas, 1930'ların macera dizilerinden esinlendiği fikri 1977'de Spielberg'e anlattı. Sonuç, Harrison Ford'un arkeolog Indiana Jones'u oldu. Yıl 1936, Naziler Ahit Sandığı'nın peşinde ve Jones onlardan önce davranmak zorunda. Karen Allen'ın Marion'u da kurtarılmayı bekleyen bir yan karakter olmaktan çok uzak.

Filmin açılışındaki dev kaya sahnesi tek başına birçok filmden daha unutulmaz. Ford bu kaçışı farklı açılar için on kez yaptı. Kamyon kovalamacasında da aracın altındaki gizli bir oturakta bir süre gerçekten yolculuk etti. Rolün ilk adayı Tom Selleck'ti, ama televizyon sözleşmesi yüzünden çekilmek zorunda kaldı ve bu tesadüf sinema tarihini değiştirdi. Spielberg 73 günde bitirdiği filmde hızı hiç düşürmüyor, mizahı da aksiyonun içine yediriyor. Film 1999'da Ulusal Film Arşivi'ne girdi.

Neden İzlemeli? Macera ve aksiyonun en keyifli hâlini sunduğu için.

6. Yaratık 2 (1986)

Yönetmen: James Cameron · Süre: 137 dakika · Ülke: ABD

Yaratık 2Sigourney Weaver'a Oscar adaylığı

Ridley Scott'ın korku filminin devamını Cameron, savaş filmine çevirdi. Sigourney Weaver'ın Ripley'i, 57 yıl sonra uyanıyor ve iletişimin kesildiği koloni için askerlerle birlikte geri dönüyor. Gururlu askerler kısa sürede yaratıklar karşısında panikleyen insanlara dönüşüyor.

Gerilimi kurma biçimi hâlâ ders niteliğinde. Cameron ilk bir saati sabırla geçiriyor, sonra hareket algılayıcının tıkırtısını bile sinir bozucu bir silaha çeviriyor. Oyuncular bir ekip gibi görünsün diye üç hafta boyunca İngiliz özel kuvvetleriyle eğitim aldı. Michael Biehn ve Bill Paxton'ın askerleri bu yüzden gerçekten bir birlik gibi duruyor. Weaver, bilim kurgu oyuncularının pek görülmediği Oscar'da En İyi Kadın Oyuncu dalına aday oldu. Finaldeki yük taşıma makinesi sahnesi de aksiyon sinemasının en bilinen görüntülerinden biri.

Neden İzlemeli? Korkuyu aksiyonla kusursuz biçimde harmanladığı için.

7. Matrix (1999)

Yönetmen: Lana Wachowski, Lilly Wachowski · Süre: 136 dakika · Ülke: ABD, Avustralya

Matrix4 adaylıktan 4 Oscar

Programcı Neo, gerçekliğin makinelerin kurduğu bir simülasyon olduğunu öğreniyor. Keanu Reeves, Laurence Fishburne, Carrie-Anne Moss ve Hugo Weaving'in kadrosu, felsefi bir fikri son derece eğlenceli bir aksiyona dönüştürüyor.

Film Hollywood'un dövüş anlayışını değiştirdi. Wachowski kardeşler, Hong Kong'un usta dövüş tasarımcısı Yuen Woo-ping'i getirdi. Oyuncular yaklaşık dört ay antrenman yaptı; boynundan ameliyatlı olan Reeves iki ay boyunca tekme bile atamadı. Kameranın yavaşlamış zamanın içinde dolaştığı "bullet time" tekniği ise sayısız filmde taklit edildi. Çoğu taklit eskidi, ama burada her ağır çekimin hikâyede bir nedeni var. Film, aday olduğu dört dalın dördünde de Oscar aldı ve 63 milyon dolarlık bütçesine karşılık 460 milyon doları aştı. Lobi çatışması da hâlâ en çok taklit edilen sahneler arasında.

Neden İzlemeli? Doğu'nun dövüş sanatını Batı'nın bilim kurgusuyla ilk kez bu düzeyde buluşturduğu için.

8. Hard Boiled (1992)

Yönetmen: John Woo · Süre: 123 dakika · Ülke: Hong Kong

Hard BoiledWoo'nun Hollywood'dan önceki son Hong Kong filmi

Silah çatışmasını bale gibi sahneleyen John Woo'nun en uç noktası bu film. Chow Yun-fat, klarnet çalan ve kuralları eğen polis Tequila'yı, Tony Leung Chiu-wai ise suç örgütünün içine sızmış ajan Alan'ı oynuyor. Alan her öldürdüğü kişi için kâğıttan bir turna katlıyor.

Filmin açılışındaki çayevi çatışması, başka filmlerin finali olabilecek kadar büyük. Asıl efsane ise hastane bölümü: Kahramanlar koridorlar arasında ilerlerken kamera yaklaşık beş dakika kesilmeden onları izliyor. İşin ilginci, sahnenin böyle çekilmesinin bir nedeni de yorgun ekibin zaman kazanma ihtiyacıydı. Film gişede A Better Tomorrow kadar büyümedi, ama zamanla kült statüsüne ulaştı. Bugün çoğu aksiyon filminin övündüğü uzun planlı çatışmaların kökünü burada bulabilirsiniz. Hikâye ikinci planda kalıyor, ama bu film hikâyesi için izlenmiyor.

Neden İzlemeli? Silahlı çatışmanın ulaşabileceği en coşkulu biçimi görmek için.

9. Süper Polis (1985)

Yönetmen: Jackie Chan · Süre: 96 dakika · Ülke: Hong Kong

Süper PolisHong Kong Film Ödülleri'nde En İyi Film

Jackie Chan bu filmi hem yönetti, hem yazdı, hem oynadı, hem de dublörlerini kendisi yönetti. Komplo sonucu suçlu durumuna düşen polis Ka-Kui'nin hikâyesi basit, ama Chan onu gerçek bir tehlike gösterisine çeviriyor. Yanında Maggie Cheung ile Brigitte Lin de var.

Açılıştaki araba kovalamacası gecekondu mahallesini paramparça ediyor ve sonra Bad Boys II gibi filmlerde yankı buluyor. Finaldeki alışveriş merkezi kavgasında o kadar çok camı kırıldı ki ekip filme "Cam Hikâyesi" adını taktı. Sonunda Chan, ampullerle sarılı bir direkten aşağı kayıyor. Bu dublör hareketi ona elinde ikinci derece yanıklara, belinde sakatlığa ve yerinden çıkan bir kalçaya mal oldu. Bu sahneyi izlerken bilgisayar efekti olmadığını bilmek bambaşka bir duygu yaratıyor. Chan'in mizah zamanlaması, tehlikeyi eğlenceye çevirmeyi başarıyor.

Neden İzlemeli? Bilgisayar çağından önce bedenin neler yapabildiğini görmek için.

10. Baskın (2011)

Yönetmen: Gareth Evans · Süre: 101 dakika · Ülke: Endonezya

Baskın1,1 milyon dolarlık bütçeyle çekildi

Galli yönetmen Gareth Evans, Endonezya'da bir belgesel çekerken dövüş sanatı pencak silat ile tanıştı. O sırada kurye olarak çalışan Iko Uwais'i de yine bu yolla keşfetti. Çıkan sonuç, bir polis ekibinin Jakarta'da suç örgütünün elindeki apartmana yaptığı baskını anlatan sade ama yıkıcı bir film oldu.

Yaklaşık 1,1 milyon dolara çekilen yapım, Toronto Film Festivali'nde gece yarısı bölümünün seyirci ödülünü aldı. Uwais ile Yayan Ruhian dövüşleri kendileri tasarladı. Ruhian'ın Mad Dog'u ile yapılan koridor düellosu, dövüş sineması sevenlerin en çok konuştuğu sahneler arasında. Evans gereksiz her şeyi atıyor: Tek bina, kapanan çıkışlar ve yukarı doğru tırmanan bir kavga. Sert şiddet içerdiği için herkese hitap etmez, ama hızıyla yaptığı etki gerçekten sarsıcı.

Neden İzlemeli? Az parayla yapılabilecek en güçlü aksiyon filmlerinden biri olduğu için.

11. Görevimiz Tehlike: Yansımalar (2018)

Yönetmen: Christopher McQuarrie · Süre: 147 dakika · Ülke: ABD

Görevimiz Tehlike: YansımalarSerinin en çok kazanan filmi

Serinin altıncı filmi, Tom Cruise'un dublör tutkusunu en uç noktaya taşıyor. Ethan Hunt kayıp plütonyumun peşine düşerken Henry Cavill'in CIA ajanı onu yakından izliyor, Rebecca Ferguson da işleri daha da karıştırıyor.

Cruise, Paris üzerindeki yüksek irtifa atlayışını deneme dahil 106 kez yaptı, çünkü her atlayış yalnızca üç dakikalık ışığa imkân tanıyordu. Helikopter sahnesi için yaklaşık 18 ay eğitim alıp pilotluk belgesi aldı. Binalar arasında atlarken ayak bileğini kırdı, çekimi yine de tamamladı ve o görüntü filmde kaldı. Bu hikâyeler reklam gibi görünebilir, ama film izlerken gerçekten fark ediliyor. McQuarrie aksiyonu birbirine bağlı uzun bölümler olarak kuruyor ve Paris'teki motosiklet takibi izleyeni koltuğa bağlıyor. Film Rotten Tomatoes'ta yüzde 98'e ulaştı, dünyada da 791 milyon dolar kazandı.

Neden İzlemeli? Büyük stüdyo aksiyonunun hâlâ ne kadar el işi olabileceğini gösterdiği için.

12. Kara Şövalye (2008)

Yönetmen: Christopher Nolan · Süre: 153 dakika · Ülke: ABD, Birleşik Krallık

Kara ŞövalyeHeath Ledger'a ölümünden sonra Oscar

Bu film süper kahraman türünü suç filmine yaklaştırdı. Christian Bale'in Batman'i, Gotham'ın düzenini altüst eden Heath Ledger'ın Joker'iyle karşı karşıya geliyor. Filmin açılışındaki banka soygunu, başından itibaren tonu belirliyor.

Christopher Nolan bilgisayar efektinden olabildiğince kaçındı. Şikago'nun ortasında gerçekten devrilen 18 tekerlekli kamyon, uygulamalı işçiliğin farkını gösteriyor. Film, IMAX kamerayla çekilen ilk büyük yapım oldu. Ama asıl unutulmayan şey Ledger. Ölümünden sonra En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Oscar'ını aldı ve bir çizgi roman filmine ilk kez böyle bir oyunculuk ödülü kazandırdı. Film bir milyar doları aştı, o yılın en çok kazananı oldu. Kavga sahneleri zaman zaman fazla karanlık kalıyor, ama gerilim hiç eksilmiyor.

Neden İzlemeli? Aksiyonun ahlaki bir sınava nasıl dönüşebileceğini gösterdiği için.

13. Heat (1995)

Yönetmen: Michael Mann · Süre: 170 dakika · Ülke: ABD

HeatPacino ve De Niro aynı masada

Michael Mann'in filmi aslında bir suç draması, ama tek bir sahnesi onu bu listeye sokmaya yetiyor. Robert De Niro'nun soyguncusu McCauley ile Al Pacino'nun polisi Hanna arasındaki av, Los Angeles'ın ortasında patlayan banka soygunuyla zirveye çıkıyor.

Mann, oyuncularını eski İngiliz özel kuvvetler çavuşu Andy McNab'e teslim etti. Yaklaşık üç ay gerçek mermiyle eğitim aldılar, çatışmanın bu kadar inandırıcı görünmesinin bir nedeni de bu. ABD Ordusu'nun filmin bazı bölümlerini askerlerin eğitiminde kullandığı da aktarılıyor. Pacino ile De Niro'nun bir kafede karşılıklı oturduğu sahne ise çok az provayla çekildi ve filmin en sessiz ama en gergin anı oldu. Val Kilmer da unutulmaz bir iş çıkarıyor. Üç saate yakın süresi, karakterlere ayırdığı zamanın karşılığını veriyor.

Neden İzlemeli? Sokak çatışmasını bu kadar inandırıcı anlatan nadir filmlerden olduğu için.

14. Kaplan ve Ejderha (2000)

Yönetmen: Ang Lee · Süre: 115 dakika · Ülke: ABD, Çin, Hong Kong

Kaplan ve Ejderha10 adaylıktan 4 Oscar

Ang Lee, wuxia geleneğini dünyaya taşıdı. 18. yüzyıl Çin'inde efsanevi bir kılıcın çalınması, Chow Yun-fat, Michelle Yeoh ve Zhang Ziyi'nin karakterlerini özgürlük ve görev arasındaki bir hikâyede birleştiriyor. Burada aksiyon, kavuşamayan sevgililerin duygularının dışa vurumu gibi işliyor.

Dövüşleri, Matrix'in de arkasındaki Yuen Woo-ping tasarladı. Oyuncular tellerle havalanarak dövüşlerin büyük bölümünü kendileri yaptı, bilgisayar yalnızca güvenlik tellerini silmek için kullanıldı. Bambu ormanındaki sahne bu yüzden hâlâ gerçeküstü bir güzellikte. Film o güne dek İngilizce dışındaki bir yapım için en yüksek sayı olan 10 Oscar adaylığı aldı, En İyi Yabancı Film'in de aralarında bulunduğu 4 ödül kazandı. Ayrıca ABD'de 100 milyon doları geçen ilk İngilizce dışı film oldu.

Neden İzlemeli? Dövüşün şiir kadar zarif olabileceğini gösterdiği için.

15. John Wick (2014)

Yönetmen: Chad Stahelski · Süre: 101 dakika · Ülke: ABD

John WickYeni bir aksiyon serisinin başlangıcı

Emekli tetikçi John Wick'in arabası çalınıyor ve eşinin ona son hediyesi olan köpek yavrusu öldürülüyor. Bu kadarı Keanu Reeves için yetiyor. Birkaç cümlelik bu kurulum, ne kadar az hikâyenin ne kadar uzağa gidebileceğini kanıtlıyor. Willem Dafoe ve Alfie Allen da kadroda.

Yönetmenler Chad Stahelski ile David Leitch, Matrix filmlerinde çalışmış dublörlerdi. Bu yüzden kamerayı titretmek yerine geniş planlarda ve uzun çekimlerde gerçekten ne olduğunu gösteriyorlar. Reeves dört ay judo, jujutsu ve silah eğitimi aldı. Yakın dövüş ile ateşli silahı birleştiren bu tarz, "silah fu" diye anılıyor ve sonraki on yılın aksiyonunu şekillendirdi. 20-30 milyon dolara çekilen film dağıtımcı bulmakta zorlandı, sonra dört filmlik bir seriye dönüştü.

Neden İzlemeli? Sonraki on yılın aksiyon filmlerinin başlangıç noktası olduğu için.

En İyi Aksiyon Filmleri Listesinde Kıl Payı Kaçıranlar

Kill Bill: Volume 1 (2003), Quentin Tarantino'nun Uma Thurman'la kurduğu intikam şovuyla listeye çok yakındı. Keanu Reeves'in bir otobüste sıkıştığı Hız Tuzağı (1994) da yalın fikriyle hâlâ çok eğlenceli. John McTiernan'ın Schwarzenegger'li Av (1987) filmi, ormanda bir canavarla kurduğu gerilimle bir klasik. Paul Greengrass'ın Son Ültimatom (2007) filmi modern casus aksiyonunun en iyilerinden. S. S. Rajamouli'nin RRR (2022) filmi Hint sinemasının taşkın coşkusunu dünyaya tanıttı.

Ridley Scott'ın Gladyatör (2000) filmi bir tarih destanı olarak öne çıkıyor, Richard Donner'ın Cehennem Silahı (1987) filmi de ikili polis kalıbının en sevilen örneklerinden. Serinin son halkası John Wick: Bölüm 4 (2023) ise üç saate yakın süresiyle aksiyon koreografisinin sınırlarını zorluyor. Bizden bir örnek arayanlar için Serdar Akar'ın Kurtlar Vadisi Irak (2006) filmi, Türkiye'de geniş kitlelere ulaşmış büyük bütçeli aksiyon denemeleri arasında anılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Gelmiş Geçmiş En İyi Aksiyon Filmi Hangisi?

Bizim listemizde birinci sırada Yedi Samuray var. Modern hikâye örgüsü bakımından ise Mad Max: Fury Road ile Zor Ölüm en çok önerilen filmler arasında.

En İyi Aksiyon Filmlerinde Hangi Ülkeler Öne Çıkıyor?

Hollywood'un yanında Hong Kong çok güçlü bir gelenek kurdu. Listemizde Hard Boiled ve Süper Polis bu yüzden var. Japonya'dan Yedi Samuray, Endonezya'dan Baskın da farklı aksiyon anlayışlarının örneği.

Bu Filmler Çocuklarla İzlenebilir mi?

Çoğu değil. Baskın, Hard Boiled ve Heat sert şiddet içeriyor. Listedeki en aile dostu seçenek Kutsal Hazine Avcıları, yine de bazı sahneleri küçük yaşlar için fazla gelebilir.

Hangi Film Bilgisayar Efektini En Az Kullanıyor?

Süper Polis ve Yedi Samuray tamamen dijital çağ öncesinden geliyor. Yeni yapımlar içinde ise George Miller'ın Mad Max: Fury Road filmi uygulamalı işçiliğe dayanmasıyla ayrılıyor.