En İyi Roman Uyarlaması Diziler: The Queen's Gambit'ten Aşk-ı Memnu'ya 10 Dizi

Bir romanı sinemaya uyarlamak, çoğu zaman yüzlerce sayfayı iki saate sığdırmak için acı verici seçimler yapmak demektir. Dizi ise romana nefes alacak yer bırakır: yan karakterler, iç sesler, yıllara yayılan dönüşümler ve kitabın kendine özgü ritmi ekranda yerini bulabilir. Son yıllarda yayın platformlarının yükselişiyle birlikte en iddialı roman uyarlamaları sinema salonlarından televizyona taşındı.

Bu yazıda en iyi roman uyarlaması dizilerden on tanesini seçtik. Bir yetimhanede satranç öğrenen bir kızdan Napoli'nin yoksul mahallelerinde büyüyen iki arkadaşa, 17. yüzyıl Japonya'sından Weimar Berlin'ine uzanan bir yolculuk. Listede bir de Türk edebiyatının klasiklerinden birini ekrana taşıyan, Türk dizilerinin dünyaya açılmasında rol oynayan bir yapım var.

Bu Listeyi Hangi Kriterlere Göre Derledik?

Listeye bir romandan ya da roman serisinden uyarlanan dizileri aldık; kısa öykü ve çizgi roman uyarlamalarını dışarıda bıraktık. Fantastik ve bilim kurgu türlerinin en bilinen örnekleri (Game of Thrones gibi) başka listelerde sık sık yer aldığı için bu kez edebi drama, gerilim ve dönem dizilerine odaklandık. Seçimde uyarlamanın romanın ruhunu ne kadar yakaladığına, kendi başına bir dizi olarak gücüne, ödül ve izleyici başarısına ve kaynak esere yeni okurlar kazandırıp kazandırmadığına baktık. Bu sıralama, SineGundem ekibinin özgün değerlendirmeleri doğrultusunda oluşturulmuştur.

1. The Queen's Gambit (2020)

Yaratıcı: Scott Frank, Allan Scott · Platform: Netflix · Roman: Walter Tevis (1983) · Oyuncular: Anya Taylor-Joy

The Queen's GambitOn bir Emmy Ödülü

Annesini bir trafik kazasında kaybeden küçük Beth Harmon, 1950'lerin Kentucky'sinde bir yetimhaneye yerleştirilir. Bodrum katında çalışan hademe Mr. Shaibel'den satranç öğrenir ve oyunda olağanüstü bir yetenek gösterir. Yıllar içinde Beth, bağımlılıklarıyla mücadele ederken dünyanın en iyi oyuncularına, sonunda da Sovyet büyükustalarına karşı oynamaya başlar.

Dizi, Walter Tevis'in 1983 tarihli romanından uyarlandı. Satranç gibi görsel olarak durağan bir oyunu, kostümleri, renk paleti ve kurgusuyla nefes kesici bir gerilime dönüştürmeyi başardı. Anya Taylor-Joy'un soğuk ama kırılgan Beth'i, onu bir anda dünya çapında bir yıldıza dönüştürdü.

The Queen's Gambit, dört hafta içinde Netflix'in en çok izlenen sınırlı dizisi oldu ve 63 ülkede platformun bir numaralı yapımına yükseldi. On bir Emmy Ödülü kazandı ve sınırlı dizi dalında bu ödülü alan ilk yayın platformu yapımı oldu. Dizinin ardından dünya genelinde satranç takımlarının satışları büyük bir artış gösterdi.

Neden İzlemeli? Yalnızlığı, bağımlılığı ve dehayı bir satranç tahtası üzerinde anlatan, bir romanın ekranda nasıl yeniden doğabileceğinin en parlak örneklerinden biri olduğu için.

2. Normal People (2020)

Yaratıcı: Sally Rooney ve ekibi · Kanal: BBC Three, Hulu · Roman: Sally Rooney (2018) · Oyuncular: Paul Mescal, Daisy Edgar-Jones

Normal PeoplePaul Mescal'a BAFTA

İrlanda'nın küçük bir kasabasında, okulun popüler ama işçi sınıfından gelen öğrencisi Connell ile zengin ama dışlanmış Marianne arasında gizli bir ilişki başlar. Dizi, ikilinin liseden Dublin'deki Trinity Koleji'ne uzanan yıllar boyunca birbirinden kopup yeniden birbirini bulmasını izliyor.

Dizi, Sally Rooney'nin 2018 tarihli çok satan romanından uyarlandı ve senaryo yazımında Rooney de yer aldı. On iki bölüm boyunca iki karakterin iç dünyası, sessizlikleri ve söyleyemedikleri ekrana olağanüstü bir yakınlıkla taşınıyor. Sınıf farkı, utanç ve iletişimsizlik gibi temalar, romanın ruhuna sadık biçimde işleniyor.

Paul Mescal bu rolle İngiliz Akademi Televizyon Ödülleri'nde en iyi erkek oyuncu ödülünü kazandı ve Emmy'ye aday gösterildi. Daisy Edgar-Jones da performansıyla geniş övgü aldı. Dizi, yayımlandığı 2020 baharında pandemi dönemi izleyicisinin en çok konuştuğu yapımlardan biri oldu.

Neden İzlemeli? Gençlik aşkını ve iki insanın birbirini anlamaya çalışmasını, televizyonda nadir görülen bir dürüstlük ve incelikle anlattığı için.

3. The Handmaid's Tale (2017)

Yaratıcı: Bruce Miller · Platform: Hulu · Roman: Margaret Atwood (1985) · Oyuncular: Elisabeth Moss

The Handmaid's Taleİlk sezonda sekiz Emmy

Amerika Birleşik Devletleri'nin yerini Gilead adlı totaliter ve dinci bir rejim almıştır. Doğurganlık oranlarının düştüğü bu dünyada, doğurabilen az sayıdaki kadın "damızlık kızlar" olarak seçkin ailelere verilir. June adlı bir kadın, kocasından ve kızından koparılıp Offred adıyla bir komutanın evine yerleştirilir ve kızını yeniden bulmak için hayatta kalmaya çalışır.

Dizi, Kanadalı yazar Margaret Atwood'un 1985 tarihli romanından uyarlandı. İlk sezon romanın hikâyesini izlerken, sonraki sezonlar kitabın bittiği yerden devam ederek kendi yolunu çizdi. Elisabeth Moss'un kameraya dönük yakın planları, dizinin en akılda kalıcı anlatım aracı oldu.

The Handmaid's Tale, ilk sezonunda en iyi drama dizisi dahil sekiz Emmy kazandı ve en iyi drama dizisi Emmy'sini kazanan ilk yayın platformu dizisi oldu. Dizinin kırmızı pelerinli ve beyaz başlıklı kadınları, dünya genelinde kadın hakları gösterilerinde bir protesto simgesine dönüştü.

Neden İzlemeli? Bir distopya romanını bugünün siyasi tartışmalarıyla konuşan güçlü bir uyarıya dönüştürdüğü için.

4. Big Little Lies (2017)

Yaratıcı: David E. Kelley · Kanal: HBO · Roman: Liane Moriarty (2014) · Oyuncular: Nicole Kidman, Reese Witherspoon, Laura Dern

Big Little LiesSekiz Emmy, en iyi sınırlı dizi

Kaliforniya'nın zengin sahil kasabası Monterey'de, bir okul bağış gecesinde bir cinayet işlenir. Kimin öldüğünü ve kimin öldürdüğünü bilmeden, olaydan önceki aylara döneriz: Çocukları aynı okula giden üç kadının dostluğu, evliliklerindeki gizli yaralar ve kasabanın parlak yüzeyinin altındaki şiddet yavaş yavaş açığa çıkar.

Dizi, Avustralyalı yazar Liane Moriarty'nin 2014 tarihli romanından uyarlandı ve hikâyeyi Sidney'den Kaliforniya'ya taşıdı. Jean-Marc Vallée'nin yönettiği ilk sezon, polisiye yapısıyla aile içi şiddet gibi ağır bir konuyu ustalıkla birleştiriyor. Nicole Kidman'ın sessizce acı çeken Celeste'i, kariyerinin en güçlü performanslarından biri.

İlk sezon, en iyi sınırlı dizi dahil sekiz Emmy kazandı. Nicole Kidman, Alexander Skarsgård ve Laura Dern oyunculuk ödüllerini aldı. Başarı üzerine, romanın sınırlarını aşan ve Meryl Streep'i kadroya katan ikinci bir sezon çekildi.

Neden İzlemeli? Lüks bir kasabanın dedikodu dolu hayatını, kadın dayanışması ve şiddet üzerine sarsıcı bir hikâyeye dönüştürdüğü için.

5. My Brilliant Friend (2018)

Yaratıcı: Saverio Costanzo · Kanal: HBO, RAI · Roman: Elena Ferrante, Napoli Romanları · Oyuncular: Margherita Mazzucco, Gaia Girace

My Brilliant FriendFerrante'nin dört romanı dört sezonda

1950'lerin Napoli'sinin yoksul bir mahallesinde büyüyen iki kız çocuğu, çalışkan ve içine kapanık Elena ile parlak zekâlı ve asi Lila, ömür boyu sürecek karmaşık bir dostluğa adım atar. Biri okuyarak mahalleden kaçmaya çalışırken diğeri mahallenin içinde kalır. Dizi, ikisinin onlarca yıla yayılan hayatlarını, İtalya'nın toplumsal dönüşümüyle birlikte anlatıyor.

Dizi, gerçek kimliği bilinmeyen yazar Elena Ferrante'nin dünya çapında çok satan Napoli Romanları serisinden uyarlandı. Dört roman, dört sezon olarak ekrana taşındı. Diyalogların büyük bölümü Napoli lehçesiyle konuşuluyor ve İtalyan televizyonu RAI ile HBO'nun ortak yapımı olan dizi, bir edebiyat destanının ekranda nasıl sabırla kurulabileceğini gösteriyor.

Saverio Costanzo'nun yarattığı dizi, özellikle ilk sezonundaki çocuk ve genç oyuncuların doğal performanslarıyla övgü topladı.

Neden İzlemeli? Kadın dostluğunu, sınıf farkını ve bir ülkenin değişimini, edebiyatın derinliğinden ödün vermeden anlatan, Avrupa televizyonunun en iddialı uyarlamalarından biri olduğu için.

6. Shōgun (2024)

Yaratıcı: Rachel Kondo, Justin Marks · Kanal: FX · Roman: James Clavell (1975) · Oyuncular: Hiroyuki Sanada, Cosmo Jarvis, Anna Sawai

ShōgunTek sezonda 18 Emmy ile rekor

Yıl 1600. İngiliz denizci John Blackthorne'un gemisi, Japonya kıyılarında karaya oturur. Ülke, iç savaşın eşiğindedir ve güçlü derebeyi Yoshii Toranaga, rakipleri tarafından kuşatılmıştır. Toranaga, yabancı denizciyi kendi oyununun bir piyonu olarak kullanmaya karar verir. Aralarında çevirmenlik yapan Hristiyan soylu Mariko ise iki dünya arasında sıkışır.

Dizi, James Clavell'in 1975 tarihli romanından uyarlandı; aynı roman 1980'de de bir mini diziye dönüştürülmüştü. Yeni uyarlama, hikâyeyi yalnızca yabancı denizcinin gözünden değil, Japon karakterlerin bakış açısından da anlatıyor ve diyalogların büyük bölümü Japonca. Hiroyuki Sanada hem başrolde hem de yapımcı olarak dizinin tarihî doğruluğu üzerinde çalıştı.

Shōgun, en iyi drama dizisi Emmy'sini kazanan ilk Japonca dizi oldu. İlk sezonunda toplam 18 Emmy kazanarak tek sezonda en çok ödül alan dizi rekorunu kırdı.

Neden İzlemeli? Bir dönem destanını görkemli bir yapım ve iki kültürü eşit ağırlıkta anlatan bir bakış açısıyla yeniden kurduğu için.

7. Sharp Objects (2018)

Yaratıcı: Marti Noxon · Yönetmen: Jean-Marc Vallée · Kanal: HBO · Roman: Gillian Flynn (2006) · Oyuncular: Amy Adams, Patricia Clarkson

Sharp ObjectsSekiz Emmy adaylığı

Alkol sorunları olan ve psikiyatri kliniğinden yeni çıkmış gazeteci Camille Preaker, iki genç kızın öldürülmesini haberleştirmek için Missouri'deki küçük memleketine döner. Soğuk ve kontrolcü annesi Adora'nın evinde kalmak zorunda kalan Camille, cinayetleri araştırırken kendi geçmişinin bastırdığı yaralarla da yüzleşir.

Dizi, Kayıp Kız'ın yazarı Gillian Flynn'in 2006 tarihli ilk romanından uyarlandı. Jean-Marc Vallée'nin yönetimi, Camille'in anılarını şimdiki zamanla bölük pörçük birleştirerek seyirciyi de onun bulanık zihnine hapsediyor. Güney gotiği atmosferi, sıcak ve boğucu yaz günleriyle birleşiyor.

Amy Adams ve annesini canlandıran Patricia Clarkson'ın performansları büyük övgü aldı. Dizi, en iyi sınırlı dizi dahil sekiz dalda Emmy'ye aday gösterildi. Final sahnesi ve jeneriğin ardına gizlenen görüntüler, yayımlandığı haftalarda en çok konuşulan konulardan biri oldu.

Neden İzlemeli? Bir cinayet gizemini, aile içi travma ve kendine zarar verme üzerine sarsıcı bir psikolojik portreye dönüştürdüğü için.

8. Babylon Berlin (2017)

Yaratıcı: Tom Tykwer, Achim von Borries, Hendrik Handloegten · Roman: Volker Kutscher · Oyuncular: Volker Bruch, Liv Lisa Fries

Babylon Berlinİngilizce olmayan en pahalı dizi

1929, Weimar Cumhuriyeti'nin son yılları. Köln'den Berlin'e gönderilen polis müfettişi Gereon Rath, savaş travması ve bağımlılığıyla boğuşurken bir şantaj soruşturmasının izini sürer. Geceleri kabarelerde çalışan, gündüzleri polis teşkilatında iş arayan Charlotte Ritter ile yolları kesişir. Soruşturma, Berlin'in yeraltı dünyasını, siyasi komploları ve yükselen aşırılıkçılığı birbirine bağlar.

Dizi, Volker Kutscher'in Gereon Rath polisiyelerinden serbestçe uyarlandı. Koşu Lola Koş'un yönetmeni Tom Tykwer ile birlikte iki yönetmen tarafından yazıldı ve yönetildi. Kabare sahneleri, dönemin müzikleri ve devasa setlerle 1920'lerin Berlin'i ekranda yeniden kuruldu.

Babylon Berlin, İngilizce olmayan en pahalı televizyon dizisi olarak tarihe geçti. Almanya'da Bambi Ödülü ve Alman Televizyon Ödülleri dahil pek çok ödül kazandı.

Neden İzlemeli? Bir polisiye romanını, bir demokrasinin çöküşünü anlatan görkemli bir dönem destanına dönüştürdüğü için.

9. Station Eleven (2021)

Yaratıcı: Patrick Somerville · Platform: HBO Max · Roman: Emily St. John Mandel (2014) · Oyuncular: Mackenzie Davis, Himesh Patel

Station ElevenYedi Emmy adaylığı

Ölümcül bir grip salgını dünya nüfusunun büyük bölümünü yok eder. Yirmi yıl sonra, Gezgin Senfoni adlı bir tiyatro topluluğu, harap olmuş Büyük Göller bölgesinde kasaba kasaba dolaşarak Shakespeare oyunları sahneler. Topluluğun oyuncularından Kirsten, salgının başladığı gece tanıştığı bir adamla ve elinden hiç bırakmadığı gizemli bir çizgi romanla geçmişine bağlıdır.

Dizi, Emily St. John Mandel'in 2014 tarihli romanından uyarlandı. Bir kıyamet sonrası hikâyesi olmasına rağmen hayatta kalma kavgasından çok sanatın, hafızanın ve insan bağlarının önemi üzerine kurulu. Zaman çizgileri arasında gidip gelen yapısı, romanın parçalı anlatımını ustalıkla ekrana taşıyor.

Dizi, gerçek bir pandeminin ortasında, Aralık 2021'de HBO Max'te yayımlandı ve bu zamanlama ona ayrı bir ağırlık kattı. Himesh Patel'in başrol adaylığı dahil yedi dalda Emmy'ye aday gösterildi.

Neden İzlemeli? Kıyamet sonrası türünü umut, sanat ve insanlık üzerine şiirsel bir hikâyeye dönüştüren, alışılmışın dışında bir uyarlama olduğu için.

10. Aşk-ı Memnu (2008)

Yönetmen: Hilal Saral · Senaryo: Ece Yörenç, Melek Gençoğlu · Kanal: Kanal D · Roman: Halid Ziya Uşaklıgil (1900) · Oyuncular: Beren Saat, Kıvanç Tatlıtuğ, Nebahat Çehre

Aşk-ı MemnuTürk dizi tarihinin en çok izlenen yapımlarından

Zengin ve yaşlı Adnan Ziyagil'le evlenen genç ve güzel Bihter, büyük bir köşke gelin gelir. Köşkte Adnan'ın çocukları, onları büyüten mürebbiye ve evin sık konuğu olan yakışıklı yeğen Behlül vardır. Bihter ile Behlül arasında başlayan yasak aşk, bütün ailenin hayatını değiştirecek bir trajediye dönüşür.

Dizi, Halid Ziya Uşaklıgil'in 1900'de yayımlanan, Türk edebiyatının ilk büyük romanlarından biri sayılan eserinden uyarlandı. Senaryoyu Yaprak Dökümü'nün de yazarları olan Ece Yörenç ve Melek Gençoğlu yazdı. Romanın Osmanlı İstanbul'u, günümüz İstanbul'unun zengin bir yalısına taşındı. Beren Saat ile Kıvanç Tatlıtuğ'un rol aldığı dizi, ikisini de geniş kitlelerin tanıdığı yıldızlara dönüştürdü.

Dizi 4 Eylül 2008'de başladı ve 24 Haziran 2010'da sona erdi. Final bölümü, Türk dizi tarihinin en çok izlenen bölümleri arasında yer aldı. Dizi pek çok ülkede yayımlanarak Türk dizilerinin uluslararası yükselişine katkı yaptı ve yeni kuşakların romanı yeniden keşfetmesini sağladı.

Neden İzlemeli? Türk edebiyatının bir klasiğini, bir kuşağın ekran başında birlikte nefesini tuttuğu bir televizyon olayına dönüştürdüğü için.

Kıl Payı Kaçıranlar

Çalıkuşu (2013): Reşat Nuri Güntekin'in Feride'sini Fahriye Evcen ve Burak Özçivit'le yeniden ekrana getiren dizi, 1986'daki unutulmaz uyarlamanın ardından romanı yeni bir kuşakla buluşturdu.

Gurur ve Önyargı (1995): Jane Austen'ın romanının BBC uyarlaması, Colin Firth'ün Mr. Darcy'siyle kostümlü dram türünün ölçütü sayılıyor.

Wolf Hall (2015): Hilary Mantel'in ödüllü romanlarından uyarlanan dizi, Mark Rylance'ın Thomas Cromwell'iyle İngiliz televizyonunun en güçlü dönem dizilerinden biri.

Sık Sorulan Sorular

Diziyi izlemeden önce romanı okumak gerekir mi? Hayır. Listedeki dizilerin hepsi kendi başına anlaşılır biçimde kurgulandı. Ancak Normal People, My Brilliant Friend ve Station Eleven gibi yapımlar, romanı okuyanlara ek bir derinlik sunuyor.

Romana en sadık dizi hangisi? My Brilliant Friend, Elena Ferrante'nin dört romanını dört sezonda neredeyse bölüm bölüm aktaran yapısıyla en sadık uyarlamalardan biri. Normal People da senaryo yazımına Sally Rooney'nin katılmasıyla romanın ruhunu korudu.

Romanın hikâyesini aşan uyarlama var mı? The Handmaid's Tale ilk sezondan sonra romanın bittiği yerden devam etti. Big Little Lies da ikinci sezonunda kitabın sınırlarının dışına çıktı.

Türk edebiyatından başka hangi romanlar diziye uyarlandı? Aşk-ı Memnu ve Çalıkuşu'nun yanı sıra Yaprak Dökümü de Reşat Nuri Güntekin'in romanından uyarlanarak televizyonda büyük ilgi gördü.