En İyi Animasyon Filmleri: Ruhların Kaçışı'ndan Aslan Kral'a 10 Film

Animasyon uzun süre çocuklara yönelik bir tür sayıldı. Oysa bu listedeki filmlerin bazıları yas tutmayı, bazıları bir kız çocuğunun İslam Devrimi'ni yaşayışını, bazıları da büyümenin neden bu kadar zor olduğunu anlatıyor. Üstelik sinemanın teknik sınırlarını en çok zorlayan alanlardan biri hâlâ animasyon. Elle çizimden bilgisayara, oradan da çizgi roman sayfasını andıran yeni görsel dillere uzanan yolculuk yaklaşık bir asırlık bir hikâye.

Biz bu listede tek bir stüdyoya ya da tek bir tekniğe bağlı kalmadık. Disney'in ilk büyük kumarından Studio Ghibli'nin ruhani dünyalarına, Pixar'ın ilk bilgisayar filminden siyah beyaz bir İran hikâyesine kadar uzanan 10 film seçtik. Hepsini aynı dili konuşmadıkları için değil, her biri animasyonun neler yapabileceğini yeniden gösterdiği için bir araya getirdik.

Bu Listeyi Hangi Kriterlere Göre Derledik?

Listeye yalnızca sinema için üretilmiş uzun metrajlı animasyon filmlerini aldık. Filmin kendi döneminde türe ne kattığına, hikâyesinin çocuk seyircinin ötesine geçip geçmediğine ve bugün izlendiğinde ne kadar taze kaldığına baktık. Ödülleri ve hasılatı da hesaba kattık, ama tek ölçüt saymadık. Bu sıralama, SineGundem ekibinin özgün değerlendirmeleri doğrultusunda oluşturulmuştur.

1. Ruhların Kaçışı (2001)

Yönetmen: Hayao Miyazaki · Süre: 125 dakika · Ülke: Japonya

Ruhların KaçışıBerlin'de Altın Ayı, Oscar'da En İyi Animasyon

On yaşındaki Chihiro, ailesiyle yeni evine giderken bir ruhlar dünyasına düşer. Anne babası domuza dönüşmüştür ve onları kurtarmak için bir hamamda çalışmak zorunda kalır. Hayao Miyazaki'nin başyapıtı bu basit başlangıçtan yola çıkıp insanın kendi adını, emeğini ve cesaretini bulmasını anlatan büyük bir masala dönüşüyor.

Film yalnızca sanatsal olarak değil, ticari olarak da tarih yazdı. 2002 Berlin Film Festivali'nde Altın Ayı'yı paylaştı, 75. Oscar töreninde En İyi Animasyon Filmi seçildi. Bu ödülü alan ilk elle çizilmiş ve İngilizce olmayan film oldu. 31,68 milyar yenle uzun yıllar Japonya'nın en çok hasılat yapan filmi olarak kaldı, dünyada da 396 milyon dolara ulaştı. Miyazaki'nin dünyası kötülerle iyileri kolayca ayırmıyor: Hamamın korkutucu sahibi bile yeri geldiğinde şefkat gösterebiliyor. Bu belirsizlik, filmi her yaşta yeniden izlenebilir kılıyor.

Neden İzlemeli? Animasyonun bir masalı nasıl felsefi bir yolculuğa çevirebileceğinin en güzel örneği.

2. Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler (1937)

Yönetmen: David Hand · Süre: 83 dakika · Ülke: ABD

Pamuk Prenses ve Yedi CücelerHer şeyi başlatan Disney filmi

Bugünkü animasyon sinemasının başlangıç noktası burası. Film, ABD'de üretilen ilk uzun metrajlı animasyon ve dünyada cel tekniğiyle yapılan ilk uzun metrajlı film olarak kabul ediliyor. Sektördekiler Walt Disney'in bu girişimine yapım sürerken "Disney'in Çılgınlığı" adını takmıştı. Kimse seyircinin bir buçuk saate yakın süre bir çizgi filmi izleyeceğine inanmıyordu.

Yaklaşık 1,5 milyon dolara mal olan film o gün için dev bir riskti, ama bütün yeniden gösterimlerle birlikte 418 milyon dolar hasılata ulaştı. Walt Disney'e verilen onur Oscar'ı da sinema tarihinin en sevimli anılarından biri: Bir tam boy heykelcik ve yanında yedi minik heykelcik. Ödülü ona çocuk yıldız Shirley Temple verdi. Filmin hikâyesi bugünün gözüyle eski kalmış olsa da karakterlere verilen kişilik, cücelerin her birinin ayrı bir mizaha sahip olması ve kötü kraliçenin dönüşüm sahnesi hâlâ etkili.

Neden İzlemeli? Sonradan gelen her animasyon filminin bir şekilde ona borçlu olduğunu görmek için.

3. Aslan Kral (1994)

Yönetmen: Roger Allers, Rob Minkoff · Süre: 88 dakika · Ülke: ABD

Aslan KralTüm zamanların en çok hasılat yapan elle çizilmiş filmi

Disney'in 1990'lardaki yükselişinin zirvesi. Babası Mufasa'nın ölümünden sorumlu tutulan genç Simba'nın sürgünü ve dönüşü, Hamlet'in yankılarını taşıyan bir krallık hikâyesine dönüşüyor. Film ayrıca Bambi'den ve Hz. Yusuf ile Hz. Musa kıssalarından da ilham alıyor. Jeremy Irons'ın Scar'ı, animasyonun en sevilen kötülerinden biri olarak kalıyor. Matthew Broderick de yetişkin Simba'yı seslendiriyor.

Asıl gücünü ise müziğinden alıyor. Hans Zimmer'ın müziği ile Elton John ve Tim Rice'ın yazdığı şarkılar filmin iki Oscar'ını getirdi. Açılıştaki Circle of Life sahnesi, sözsüz bir dünya kurma dersi gibi. Toplamda 979 milyon dolar hasılata ulaşan yapım, bugün hâlâ tüm zamanların en çok kazanan elle çizilmiş animasyon filmi. Mufasa'nın ölüm sahnesi de bir kuşağın sinemada yaşadığı ilk gerçek yas olarak hatırlanıyor.

Neden İzlemeli? Bir kuşağın çocukluğunu belirleyen film, müziği ve görselliğiyle bugün de aynı etkiyi bırakıyor.

4. Oyuncak Hikâyesi (1995)

Yönetmen: John Lasseter · Süre: 81 dakika · Ülke: ABD

Oyuncak HikâyesiTamamen bilgisayarda üretilen ilk uzun metrajlı film

Animasyon tarihini ikiye bölen film. Pixar'ın ilk uzun metrajlı işi, aynı zamanda tamamen bilgisayarda üretilen ilk sinema filmi. John Lasseter bu başarısıyla 1996'da özel başarı Oscar'ı aldı. Film ayrıca En İyi Özgün Senaryo dalına aday gösterilen ilk animasyon oldu. Bu ayrıntı önemli, çünkü filmi bugüne taşıyan şey teknolojisi değil, yazısı.

Andy'nin gözdesi kovboy Woody, parlak uzay kahramanı Buzz Lightyear gelince yerinden olur. Kıskançlıkla başlayan hikâye, kısa sürede dostluk ve kendi sınırlarını kabul etme üzerine sıcak bir komediye dönüşüyor. Tom Hanks ile Tim Allen'ın seslendirdiği ikili sinemanın en iyi çiftlerinden biri. Buzz'ın gerçek bir uzay kahramanı değil, sıradan bir oyuncak olduğunu fark ettiği sahne ise bu kadar eğlenceli bir filmden beklenmeyecek bir hüzün taşıyor. Yapım 2005'te ABD Ulusal Film Arşivi'ne alındı.

Neden İzlemeli? Otuz yıl sonra bile eskimeyen senaryosu, tekniğin hikâyenin önüne geçmediğini kanıtlıyor.

5. Komşum Totoro (1988)

Yönetmen: Hayao Miyazaki · Süre: 86 dakika · Ülke: Japonya

Komşum TotoroStudio Ghibli'nin logosuna dönüşen karakter

Listedeki en sessiz film, belki de en sevileni. 1950'lerin Japonyası'nda iki kız kardeş, hasta annelerine yakın olmak için babalarıyla kırsala taşınır ve ormanda dev, tüylü bir ruhla karşılaşır. Filmde kötü karakter yok, büyük bir tehlike de yok. Miyazaki, çocukluğun o tuhaf ve büyülü gündelik hâlini anlatmayı seçiyor.

1988'de Isao Takahata'nın sarsıcı Ateş Böceklerinin Mezarı ile birlikte aynı seansta gösterilen film, Japonya'da Kinema Junpo En İyi Film ödülünü aldı. Totoro zamanla Studio Ghibli'nin logosu oldu. Sight & Sound dergisinin 2012 eleştirmen anketinde de tüm zamanların en iyi animasyon filmi seçildi. Otobüs durağında yağmur altında bekleyen kardeşler ve yanlarında sessizce duran Totoro, sinemanın en sevilen görüntülerinden biri. Çocuklar onu macera diye izliyor, yetişkinler ise annelerinin hastalığıyla baş eden iki kızın sessiz korkusunu görüyor. Filmin gücü de iki seyirciyle aynı anda konuşabilmesinde yatıyor.

Neden İzlemeli? Heyecan peşinde koşmadan da bir filmin ne kadar büyük bir mutluluk verebileceğini gösterdiği için.

6. Güzel ve Çirkin (1991)

Yönetmen: Gary Trousdale, Kirk Wise · Süre: 84 dakika · Ülke: ABD

Güzel ve ÇirkinEn İyi Film Oscar'ına aday gösterilen ilk animasyon

Animasyonun Oscar'daki kaderini değiştiren film. En İyi Film dalına aday gösterilen ilk animasyon olan yapım, En İyi Özgün Müzik ve En İyi Özgün Şarkı ödüllerini kazandı. Başarının arkasında Broadway'den gelen iki isim var: Besteci Alan Menken ve söz yazarı Howard Ashman. Ashman, film vizyona girmeden sekiz ay önce, Mart 1991'de AIDS'e bağlı komplikasyonlar nedeniyle hayatını kaybetti ve film ona ithaf edildi.

Kitap seven, köyünde yadırganan Belle ile lanetlenmiş Canavar'ın hikâyesi, Disney prenseslerinin kurtarılmayı bekleyen kız imajından ayrılan bir karakter sunuyor. Paige O'Hara'nın seslendirdiği Belle'in kitaplara olan tutkusu, karakterin hikâyedeki kararlarını da belirliyor. Film bir müzikal gibi kurulmuş: Açılıştaki köy şarkısı daha ilk dakikada bütün karakterleri tanıtıyor. Balo salonu sahnesi de elle çizilmiş karakterler ile bilgisayar destekli mekânı buluşturarak bir teknik dönüm noktası oldu. 451 milyon dolar hasılata ulaşan yapım, Disney'in altın dönemini kalıcı kıldı.

Neden İzlemeli? Müzikal ile animasyonun bu kadar kusursuz bir araya geldiği az film var.

7. Ters Yüz (2015)

Yönetmen: Pete Docter · Süre: 94 dakika · Ülke: ABD

Ters YüzBir çocuğun zihnine yapılan Oscarlı yolculuk

Pete Docter'ın fikri kendi kızını izlerken doğmuştu: Neşeli bir çocuk neden bir anda sessizleşir? Film bu soruyu on bir yaşındaki Riley'nin zihnine taşıyor. Ailesiyle Minnesota'dan San Francisco'ya taşınan kızın içinde Neşe, Üzüntü, Korku, Öfke ve İğrenme kumanda masasının başında dönmektedir. Docter hazırlık aşamasında psikologlar Paul Ekman ve Dacher Keltner'dan da destek aldı.

Filmin en büyük başarısı, bir çocuk filmine şu fikri yerleştirebilmesi: Üzüntü de gereklidir. Amy Poehler'ın sesiyle Neşe bütün filmi Üzüntü'yü susturmaya çalışarak geçiriyor, sonunda onun neden var olduğunu kavrıyor. Hayali arkadaş Bing Bong'un veda sahnesi ise animasyon tarihinin en çok gözyaşı döktüren anlarından biri. Yapım En İyi Animasyon Filmi Oscar'ını kazandı, En İyi Özgün Senaryo dalında da aday oldu. Dünyada 859 milyon dolar hasılat elde etti. Duyguları bu kadar eğlenceli karakterlere dönüştürmesi, ebeveynlerin çocuklarıyla konuşmasını da kolaylaştırdı.

Neden İzlemeli? Çocuklara duygularını, yetişkinlere de çocuklarını anlatan nadir filmlerden biri.

8. Yukarı Bak (2009)

Yönetmen: Pete Docter · Süre: 96 dakika · Ülke: ABD

Yukarı BakCannes'ı açan ilk animasyon filmi

Evine binlerce balon bağlayıp Güney Amerika'ya uçan huysuz yaşlı adam Carl'ın hikâyesi, bir macera filmi gibi başlıyor. Oysa herkesin hatırladığı bölüm macera başlamadan önce geçiyor. Filmin başındaki neredeyse sözsüz sahne, Carl ile Ellie'nin çocukken tanışmalarından evliliklerine, çocuk sahibi olamayışlarından Ellie'nin ölümüne kadar bütün bir hayatı birkaç dakikada anlatıyor.

Michael Giacchino'nun müziği de bu sahnenin duygusunu taşıyor ve film En İyi Özgün Müzik Oscar'ını kazandı. Yapım ayrıca En İyi Animasyon Filmi ödülünü aldı, En İyi Film dalında da aday oldu. Cannes Film Festivali'ni açan ilk animasyon olması da türün geldiği yeri gösteriyordu. Dünyada 735 milyon dolar hasılat elde etti. Filmin ilerleyen bölümlerindeki konuşan köpekler ve dev kuş daha çocuksu bir mizah sunsa da Carl'ın evini bırakmayı öğrenmesi hikâyeyi sonuna kadar taşıyor. Yaşlılık ve yas, Pixar'da bile bu kadar açık anlatılmamıştı.

Neden İzlemeli? Sinemanın en iyi açılış sahnelerinden biri tek başına bu filmi izlemek için yeterli.

9. Örümcek-Adam: Örümcek Evreninde (2018)

Yönetmen: Bob Persichetti, Peter Ramsey, Rodney Rothman · Süre: 116 dakika · Ülke: ABD

Örümcek-Adam: Örümcek EvrenindeBilgisayar animasyonunun görünüşünü değiştirdi

Pixar'ın yüzeyleri giderek daha gerçekçi hâle getirdiği yıllarda bu film tam tersini yaptı ve bilgisayar animasyonuna çizgi roman sayfasının dilini getirdi. Ekip, bilgisayarda üretilen kareleri elle çizimlerle zenginleştirdi, hareket bulanıklığını kaldırdı, bazı sahneleri bilerek saniyede 12 kareyle canlandırdı. Baskı hatasını andıran kaymış renkler, noktalı dokular ve ekranda beliren ses efektleri de filme kimliğini verdi.

Görsel devrimin içinde ise çok sıcak bir büyüme hikâyesi var. New Yorklu genç Miles Morales, Shameik Moore'un sesiyle yeni Örümcek-Adam olmayı öğreniyor, başka evrenlerden gelen Örümcek kahramanlarla tanışıyor. Yapımcılar Phil Lord ve Christopher Miller'ın mizah duygusu filmin her yerinde hissediliyor. En İyi Animasyon Filmi Oscar'ını kazanan yapım 90 milyon dolarlık bütçesine karşılık 395 milyon dolar hasılat yaptı. Sonraki yıllarda pek çok stüdyonun elle çizim dokusuna yönelmesi de bu filmin etkisinin ne kadar geniş olduğunu gösteriyor.

Neden İzlemeli? Süper kahraman filmlerinden sıkılanlar bile bu yaratıcılık karşısında şaşırıyor.

10. Persepolis (2007)

Yönetmen: Marjane Satrapi, Vincent Paronnaud · Süre: 95 dakika · Ülke: Fransa

PersepolisCannes Jüri Ödülü'nü paylaşan siyah beyaz film

Listeyi çocuklara yönelik olmayan bir filmle bitiriyoruz. Marjane Satrapi, kendi otobiyografik çizgi romanından uyarladığı filmde İslam Devrimi döneminde Tahran'da büyüyen bir kız çocuğunun hikâyesini anlatıyor. Punk müzik dinleyen, sorgulayan, ailesi tarafından güvenliği için Avrupa'ya gönderilen ve orada da kendine bir yer bulamayan Marjane'in hayatı, hem bir ülkenin hem de bir kimliğin portresini çiziyor.

Çizgi romanın siyah beyaz diline sadık kalan film, günümüz sahnelerinde renge geçiyor. Fransızca versiyonda Chiara Mastroianni ile annesi Catherine Deneuve aynı filmde sesleriyle yer alıyor. Yapım 2007 Cannes Film Festivali'nde Jüri Ödülü'nü paylaştı, En İyi Animasyon Filmi Oscar'ına da aday gösterildi. İran'daki devlet bağlantılı Farabi Vakfı filmin Cannes'da gösterilmesine itiraz etti, ülkede de ancak 2008'de altı sahnesi kesilerek sınırlı gösterime girebildi. Bu tepki bile bir animasyon filminin ne kadar güçlü bir siyasi söz söyleyebileceğini kanıtlıyor.

Neden İzlemeli? Animasyonun yalnızca bir tür değil, her türlü hikâyeyi anlatabilecek bir araç olduğunu gösterdiği için.

Kıl Payı Kaçıranlar

Akira (1988), Katsuhiro Otomo'nun yönettiği ve anime denince dünyanın aklına ilk gelen filmlerden biri. Coco (2017), Meksika'nın Ölüler Günü geleneği üzerinden anlattığı aile hikâyesiyle Pixar'ın en duygusal işlerinden. Ratatuy (2007), şef olmak isteyen bir fareyi anlatırken sanat ve eleştiri üzerine söyledikleriyle yetişkinleri de yakalıyor.

Kayıp Balık Nemo (2003), Pixar'a ilk En İyi Animasyon Filmi Oscar'ını getirdi. Şrek (2001) ise bu dalda verilen ilk Oscar'ın sahibi ve masal kalıplarıyla alay etmesiyle bir dönemin havasını belirledi. Küçük Deniz Kızı (1989) da Disney'in 1990'lardaki yükselişini başlatan film olarak listenin çok yakınından geçti.

Sık Sorulan Sorular

Tüm Zamanların En İyi Animasyon Filmi Hangisi?

Bizim sıralamamızda birinci sırada Ruhların Kaçışı var. Sight & Sound dergisinin 2012 eleştirmen anketinde ise Komşum Totoro en iyi animasyon filmi seçilmişti.

İlk Uzun Metrajlı Animasyon Filmi Hangisi?

Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler, ABD'de üretilen ilk uzun metrajlı animasyon ve cel tekniğiyle yapılan ilk uzun metrajlı film olarak kabul ediliyor. Tamamen bilgisayarda üretilen ilk uzun metrajlı film ise Oyuncak Hikâyesi.

Yetişkinler İçin En İyi Animasyon Filmleri Hangileri?

Listedeki Persepolis doğrudan yetişkinlere sesleniyor. Kıl payı kaçıranlardan Akira da yetişkin seyirciye yöneliyor. Ters Yüz ve Yukarı Bak ise çocuklar için üretilmiş olsa da asıl etkisini yetişkinlerde bırakıyor.

En İyi Film Oscar'ına Aday Olan Animasyon Filmleri Hangileri?

Güzel ve Çirkin bu dala aday gösterilen ilk animasyon oldu. Listedeki Yukarı Bak da En İyi Film adayları arasına girdi.