Çizgi Romandan Uyarlanan En Başarılı Bağımsız Filmler: Ghost World'den Snowpiercer'a 10 Film

Çizgi roman uyarlaması deyince akla artık pelerinler, dev bütçeler ve on yıllara yayılan sinematik evrenler geliyor. Oysa çizgi romanın sinemaya en ilginç katkılarından bazıları, süper kahraman makinesinin tamamen dışında gerçekleşti. Bağımsız çizerlerin otobiyografik albümleri, Avrupa'nın grafik romanları ve yer altı dergilerinin tuhaf karakterleri, küçük bütçeli ama cesur filmlere ilham verdi.

Bu yazıda o filmlerden on tanesini seçtik. Bir taşra kasabasında sıkılan iki genç kızdan İran Devrimi'ni bir çocuğun gözünden anlatan animasyona, Cleveland'lı huysuz bir dosya memurundan donmuş bir dünyada durmadan dönen bir trene kadar. Hepsi, çizgi romanın yalnızca süper güçlerden ibaret olmadığını gösteren yapımlar.

Bu Listeyi Hangi Kriterlere Göre Derledik?

Listeye çizgi roman, grafik roman ya da çizgi roman ile düzyazıyı birleştiren melez eserlerden uyarlanan filmleri aldık. Marvel ve DC'nin büyük stüdyo süper kahraman filmlerini dışarıda bıraktık. Bağımsız stüdyolar ya da küçük dağıtımcılar tarafından üretilen, büyük stüdyolardan bağımsız finanse edilen ya da bağımsız sinema anlayışıyla çekilen yapımları esas aldık. Seçimde uyarlamanın kaynak esere sadakatini, kendi başına bir film olarak gücünü, festival ve ödül geçmişini ve izleyici üzerinde bıraktığı izi değerlendirdik. Animasyon, dram, gerilim ve aksiyon gibi farklı türlerden örnekler seçmeye özen gösterdik. Bu sıralama, SineGundem ekibinin özgün değerlendirmeleri doğrultusunda oluşturulmuştur.

1. Ghost World (2001)

Yönetmen: Terry Zwigoff · Süre: 111 dakika · Oyuncular: Thora Birch, Scarlett Johansson, Steve Buscemi

Ghost WorldUyarlama senaryo dalında Oscar adayı

Liseden yeni mezun olan Enid ve Rebecca, sıkıcı bir Amerikan banliyösünde ne yapacaklarını bilmeden yaz geçirir. Herkesle ve her şeyle alay eden iki arkadaş, bir gazete ilanına eşek şakası yaparken yalnız ve eski plak koleksiyoncusu Seymour'la tanışır. Enid'in Seymour'a duyduğu ilgi, iki kızın arkadaşlığında onarılmaz bir çatlak açar.

Film, Daniel Clowes'un 1990'larda yayımlanan aynı adlı çizgi romanından uyarlandı. Clowes, senaryoyu yönetmen Terry Zwigoff ile birlikte yazdı ve ikili uyarlama senaryo dalında Oscar'a aday gösterildi. Thora Birch'ün huysuz ve kırılgan Enid'i, gençlik filmlerinin en gerçekçi karakterlerinden biri. Scarlett Johansson ise çok genç yaşta, yıldızlığından önceki dönemde dikkat çekiyor.

Steve Buscemi'nin Seymour'u, filmin hüzünlü kalbi. Ghost World vizyona girdiği yıl büyük bir gişe başarısı olmadı ama zamanla kült bir yapıma dönüştü.

Neden İzlemeli? Büyümenin sıkıntısını, alaycılığın ardına saklanan yalnızlığı ve yetişkinliğin eşiğindeki belirsizliği en dürüst biçimde anlattığı için.

2. American Splendor (2003)

Yönetmen: Shari Springer Berman, Robert Pulcini · Süre: 96 dakika · Oyuncular: Paul Giamatti, Hope Davis

American SplendorSundance'te Büyük Jüri Ödülü

Harvey Pekar, Cleveland'da bir hastanede dosya memuru olarak çalışan, karamsar ve huysuz bir adamdır. Bir gün kendi sıradan hayatını anlatan çizgi romanlar yazmaya karar verir ve ünlü çizer Robert Crumb'ın çizimleriyle American Splendor doğar. Süper güçleri olmayan, sadece gündelik dertleriyle uğraşan bir kahraman, yer altı çizgi romanının en sevilen figürlerinden birine dönüşür.

Film, alışılmadık bir yapı kuruyor: Paul Giamatti, Pekar'ı canlandırırken gerçek Harvey Pekar da ekrana gelip kendi hayatını yorumluyor. Belgesel, kurmaca ve animasyon iç içe geçiyor. Bu melez anlatım, bir çizgi roman sayfasının panellerini sinemaya taşımanın en yaratıcı yollarından biri.

Film Sundance Film Festivali'nde dram dalında Büyük Jüri Ödülü'nü kazandı ve uyarlama senaryo dalında Oscar'a aday gösterildi. Paul Giamatti'nin kariyerindeki dönüm noktalarından biri.

Neden İzlemeli? Sıradan bir hayatın da bir sanat eserine dönüşebileceğini, çizgi romanla belgeseli birleştiren özgün bir dille anlattığı için.

3. Persepolis (2007)

Yönetmen: Marjane Satrapi, Vincent Paronnaud · Süre: 95 dakika · Ülke: Fransa, ABD

PersepolisCannes'da Jüri Ödülü, Oscar adaylığı

Tahran'da büyüyen küçük Marjane, Şah'ın devrilişini, İslam Devrimi'ni ve ardından gelen İran-Irak Savaşı'nı bir çocuğun meraklı gözleriyle izler. Ailesi onu güvende olsun diye Viyana'ya gönderir; ama Avrupa'da da yabancı olmanın yükünü taşıyan Marjane, kendini hiçbir yere ait hissedemez.

Marjane Satrapi kendi hayatını anlattığı otobiyografik çizgi romanını, Vincent Paronnaud ile birlikte filme dönüştürdü. Film büyük ölçüde siyah beyaz, sade ve son derece etkileyici bir animasyon diliyle çizildi. Fransızca seslendirmede Chiara Mastroianni, Catherine Deneuve ve Danielle Darrieux gibi büyük isimler yer alıyor.

Persepolis, Cannes'da Jüri Ödülü'nü Meksika filmi Silent Light ile paylaştı. Ardından en iyi animasyon filmi dalında Oscar'a aday gösterildi ve Satrapi bu dalda aday gösterilen ilk kadın oldu.

Neden İzlemeli? Büyük tarihî olayları bir kız çocuğunun büyüme hikâyesiyle birleştiren, mizahi ve yürek burkan bir animasyon olduğu için.

4. Mavi En Sıcak Renktir (2013)

Yönetmen: Abdellatif Kechiche · Süre: 179 dakika · Oyuncular: Léa Seydoux, Adèle Exarchopoulos

Mavi En Sıcak RenktirAltın Palmiye hem yönetmene hem oyunculara verildi

Lise öğrencisi Adèle, sokakta karşılaştığı mavi saçlı resim öğrencisi Emma'ya karşı kendisini sarsan bir çekim duyar. İki genç kadın arasındaki ilişki, yıllar içinde tutkudan sıradanlığa, sınıf farklarından kıskançlığa uzanan bütün evrelerden geçer. Film, Adèle'in hayatının bu bölümünü neredeyse üç saat boyunca, son derece yakından izliyor.

Film, Jul Maroh'un 2010 tarihli grafik romanından uyarlandı. Abdellatif Kechiche, çizgi romanın hikâyesini özgürce yeniden kurdu ve kamerasını oyuncularının yüzlerine neredeyse hiç ayırmadan yaklaştırdı. Adèle Exarchopoulos'un doğal ve çıplak performansı filmin merkezinde.

Mavi En Sıcak Renktir, 2013'te Cannes'da jürinin oy birliğiyle Altın Palmiye'yi kazandı. Ödül ilk kez yönetmenle birlikte iki başrol oyuncusuna da verildi. Film aynı zamanda set koşulları ve cinsellik sahneleri nedeniyle uzun süre tartışıldı.

Neden İzlemeli? Bir ilk aşkın doğuşunu ve sönüşünü sinemanın nadiren ulaştığı bir yakınlıkla gösterdiği için.

5. Şiddetin Tarihçesi (2005)

Yönetmen: David Cronenberg · Süre: 96 dakika · Oyuncular: Viggo Mortensen, Maria Bello, Ed Harris, William Hurt

Şiddetin Tarihçesiİki dalda Oscar adaylığı

Küçük bir Indiana kasabasında lokanta işleten sakin aile babası Tom Stall, dükkânını basan iki soyguncuyu şaşırtıcı bir ustalıkla öldürür ve bir anda kahraman ilan edilir. Kısa süre sonra kasabaya yüzü yaralı bir gangster gelir ve Tom'a başka bir isimle seslenir. Tom'un gerçekte kim olduğu sorusu, ailesinin bütün hayatını sarsar.

Film, John Wagner ve Vince Locke'un 1997'de DC'nin yetişkin okura yönelik yayınlarından çıkan grafik romanından uyarlandı. David Cronenberg, kaynak eseri bir kimlik ve şiddet üzerine düşünceye dönüştürdü. Şiddet sahneleri kısa, sert ve rahatsız edici; yönetmen seyircinin bu şiddetten keyif alıp almadığını da sorguluyor.

Viggo Mortensen'in iki farklı insanı aynı bedende taşıyan performansı filmin omurgası. William Hurt, ekranda yalnızca birkaç dakika görünmesine rağmen en iyi yardımcı erkek oyuncu dalında, Josh Olson da uyarlama senaryo dalında Oscar'a aday gösterildi.

Neden İzlemeli? Bir aile dramıyla gangster gerilimini birleştirip şiddetin insan üzerindeki izini sorgulayan bir film olduğu için.

6. Snowpiercer (2013)

Yönetmen: Bong Joon-ho · Süre: 126 dakika · Oyuncular: Chris Evans, Song Kang-ho, Tilda Swinton, John Hurt

SnowpiercerFransız grafik romanı Le Transperceneige'den

İklim değişikliğini durdurma girişimi ters tepmiş ve Dünya bir buz çağına girmiştir. İnsanlıktan geriye kalanlar, gezegenin etrafında hiç durmadan dönen bir trende yaşar. Trenin arka vagonlarında sefalet içinde yaşayan yolcular, ön vagonlardaki ayrıcalıklı sınıfa karşı ayaklanır ve Curtis önderliğinde vagon vagon ilerlemeye başlar.

Film, Jacques Lob, Benjamin Legrand ve Jean-Marc Rochette'in Fransız iklim kurgusu grafik romanı Le Transperceneige'den uyarlandı. Bong Joon-ho, Parazit'ten yıllar önce sınıf çatışmasını bu kez yatay bir trenin vagonlarına yerleştirdi. Kaptan Amerika rolüyle tanınan Chris Evans, burada çok daha karanlık bir kahramanı canlandırıyor.

Yaklaşık 40 milyon dolarlık bütçesiyle Güney Kore'nin en pahalı yapımlarından biri olan film, ABD'de başta sınırlı gösterimle planlandı. Eleştirmenlerin ilgisi üzerine gösterim genişletildi. Hikâye sonradan bir televizyon dizisine de uyarlandı.

Neden İzlemeli? Bir aksiyon filminin heyecanını, toplum düzeni üzerine keskin bir alegoriyle birleştirdiği için.

7. Kick-Ass (2010)

Yönetmen: Matthew Vaughn · Süre: 117 dakika · Oyuncular: Aaron Johnson, Chloë Grace Moretz, Nicolas Cage

Kick-AssBüyük stüdyolar yerine bağımsız finansmanla çekildi

Sıradan bir lise öğrencisi olan Dave Lizewski, hiçbir süper gücü olmadığı hâlde internetten aldığı bir dalgıç kıyafetiyle süper kahraman olmaya karar verir. İlk girişimi onu hastanelik eder ama vazgeçmez. Kısa süre sonra kendisinden çok daha tehlikeli iki kanun kaçağı kahramanla tanışır: eski polis Big Daddy ve on bir yaşındaki kızı Hit-Girl.

Film, Mark Millar ve John Romita Jr.'ın aynı adlı çizgi romanından uyarlandı. Büyük stüdyolar şiddet dozu yüksek bir süper kahraman filminin başarılı olacağından şüphe edince Matthew Vaughn filmi bağımsız olarak finanse etti. Bu ona, sansür kaygısı taşımadan istediği filmi çekme özgürlüğü verdi.

Chloë Grace Moretz'in Hit-Girl'ü, filmin en çok konuşulan ve tartışılan karakteri oldu. Nicolas Cage ise Big Daddy rolünde Adam West'in Batman'ini andıran konuşma tarzıyla akılda kalıyor. Kick-Ass, süper kahraman türünün yetişkin ve alaycı versiyonlarının önünü açtı.

Neden İzlemeli? Süper kahraman fantezisini hem kutlayan hem de acımasızca alaya alan, sınırları zorlayan bir film olduğu için.

8. Dredd (2012)

Yönetmen: Pete Travis · Süre: 96 dakika · Oyuncular: Karl Urban, Olivia Thirlby, Lena Headey

DreddGişede kaybetti, kült oldu

Gelecekte, yıkılmış bir Amerika'nın üzerine kurulan dev şehir Mega-City One'da yargıçlar hem polis hem hâkim hem de infazcıdır. En sert yargıçlardan Dredd, yeteneği tartışılan acemi yargıç Anderson'la birlikte iki yüz katlı bir gökdelene girer. Binayı uyuşturucu baronu Ma-Ma yönetmektedir ve kapılar kapandığında iki yargıç, kat kat yukarı çıkmak zorunda kalır.

Film, İngiliz 2000 AD dergisinin John Wagner ve Carlos Ezquerra tarafından yaratılan efsanevi karakteri Yargıç Dredd'den uyarlandı. 1995'teki Sylvester Stallone filminin aksine Karl Urban, karakterin çizgi romandaki gibi kaskını hiç çıkarmıyor. Oyuncu Dredd'i, kendi ifadesiyle kemiği kesen bir testereyi andıran sert bir sesle konuşturdu.

Olumlu eleştirilere rağmen film, 30 ile 45 milyon dolar arasında tahmin edilen bütçesine karşın yalnızca 41 milyon dolar hasılat yaptı. Zamanla ev video ve internet aracılığıyla büyük bir hayran kitlesine ulaştı.

Neden İzlemeli? Çizgi roman kahramanını sadık, sert ve hiç süslemeden perdeye taşıyan aksiyon filmlerinin en iyi örneklerinden biri olduğu için.

9. The Diary of a Teenage Girl (2015)

Yönetmen: Marielle Heller · Süre: 102 dakika · Oyuncular: Bel Powley, Kristen Wiig, Alexander Skarsgård

The Diary of a Teenage GirlSundance'te prömiyer yaptı

1976'nın San Francisco'sunda yaşayan on beş yaşındaki Minnie, çizgi roman çizmeyi seven, kendinden emin olmaya çalışan bir genç kızdır. Annesinin sevgilisi Monroe ile başlayan ve hiç başlamaması gereken bir ilişki, Minnie'nin hayatını altüst eder. Minnie bütün yaşadıklarını bir kasetçalara kaydederek kendi hikâyesini anlatır.

Film, Phoebe Gloeckner'in düzyazı ile çizgi romanı birleştiren melez romanından uyarlandı. Marielle Heller'in ilk uzun metrajı olan film, kaynak eserin çizimlerini animasyon parçaları hâlinde hikâyeye yerleştiriyor. Bel Powley, zor bir konuyu yargılamadan ve kurban rolüne sıkıştırmadan anlatan güçlü bir performans sergiliyor.

Film 2015'te Sundance'te prömiyer yaptı ve Sony Pictures Classics tarafından sınırlı gösterime çıkarıldı. Marielle Heller sonraki yıllarda Can You Ever Forgive Me? ve A Beautiful Day in the Neighborhood gibi filmlerle de dikkat çekti.

Neden İzlemeli? Bir genç kızın kendi sesini bulmasını, çizgi roman diliyle sinemayı birleştiren cesur bir anlatımla gösterdiği için.

10. Tamara Drewe (2010)

Yönetmen: Stephen Frears · Süre: 111 dakika · Oyuncular: Gemma Arterton, Roger Allam, Dominic Cooper

Tamara DreweThe Guardian'da yayımlanan çizgi romandan

Gazeteci Tamara Drewe, çocukluğunu geçirdiği İngiliz köyüne geri döner. Burnu estetik ameliyatla değişmiş, kendinden emin ve şehirli bir kadın olarak gelmesi, sessiz köyün dengelerini altüst eder. Yakındaki yazar inziva evinde kalan ünlü polisiye yazarı, rock davulcusu bir sevgili ve eski bir çocukluk aşkı arasında karmaşık bir aşk ve kıskançlık ağı örülür.

Film, Posy Simmonds'ın The Guardian gazetesinin kitap ekinde on üç ay boyunca haftalık olarak yayımlanan çizgi romanından uyarlandı. Simmonds'ın eseri de Thomas Hardy'nin Çılgın Kalabalıktan Uzak romanına serbestçe göndermeler yapıyor. Stephen Frears, kırsal İngiltere'nin kibar yüzeyinin altındaki kıskançlıkları ve sınıf meselelerini hafif bir dille sergiliyor.

Film 2010'da Cannes Film Festivali'nde prömiyer yaptı. Gemma Arterton'ın taşıdığı film, listedeki en hafif ve en eğlenceli yapım.

Neden İzlemeli? Çizgi romanın yalnızca karanlık ve sert hikâyelere değil, zarif bir İngiliz komedisine de kaynak olabileceğini gösterdiği için.

Kıl Payı Kaçıranlar

Ölümsüz Aşk (1994): James O'Barr'ın The Crow çizgi romanından uyarlanan film, gotik atmosferiyle bir kuşağı etkiledi. Başrol oyuncusu Brandon Lee'nin çekimler sırasındaki trajik ölümü, filmin hikâyesinin bir parçası hâline geldi.

Lady Snowblood (1973): Kazuo Koike ve Kazuo Kamimura'nın mangasından uyarlanan Japon intikam filmi, Quentin Tarantino'nun Kill Bill'ine ilham veren yapımlardan biri olarak bilinir. Meiko Kaji'nin performansı unutulmaz.

Wilson (2017) ve Art School Confidential (2006): Daniel Clowes'un diğer iki eserinin uyarlamaları. Ghost World'ü sevenlere öneririz, ama ikisi de onun kadar güçlü değil.

Sık Sorulan Sorular

Bağımsız çizgi roman uyarlamalarına hangi filmle başlamalı? Ghost World iyi bir giriş noktası. Daha görsel ve duygusal bir şey arıyorsanız Persepolis, aksiyon arıyorsanız Dredd doğru seçim.

Grafik roman ile çizgi roman arasındaki fark nedir? Grafik roman genellikle başı ve sonu olan, kitap formatında yayımlanan uzun bir çizgi roman hikâyesi için kullanılır. Bu listedeki filmlerin bir kısmı dergi serilerinden, bir kısmı grafik romanlardan uyarlandı.

Bu listede animasyon film var mı? Evet, Persepolis. Film, Marjane Satrapi'nin siyah beyaz çizimlerinin görsel dilini büyük ölçüde koruyor. Filmi sevenlere çizgi romanın kendisini de okumalarını öneririz.

Kick-Ass gerçekten bağımsız bir film mi? Evet. Büyük stüdyolar projeye çekimser kalınca Matthew Vaughn filmi stüdyo finansmanı olmadan çekti. Film daha sonra dağıtım için büyük bir stüdyoyla anlaştı.